विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥४४१॥

तृ० खं० अ० ३२८ ॥४४१॥

तथा हस्तचतुष्टयम् ॥ मण्डपोपरि काष्ठं च दृढं कुर्याद्विचक्षणः ॥ ३० ॥ चतुर्हस्तं तुलाकाष्ठं तद्व्रणं कारयेत्तथैव ॥ खदिरार्जुनवृक्षाणां शिशिपासालजं तथा ॥ ३१ ॥ तुलाकाष्ठं तु कर्तव्यं तथा वै शिक्यकद्वयम् ॥ प्राङ्मुखो निश्चलः कार्यः शुचौ देशे घटस्तथा ॥ ३२ ॥ वणिग्वसुवर्णकारौ च कुलालः कांस्यकारकः ॥ तुलाधारे घटः कार्यो रिपौ मित्रे तथा समः ॥ ३३ ॥ श्रावयेत्त्वादित्याविकोपि तुलाधारं विचक्षणः ॥ ब्रह्मघ्नो ये स्मृता लोका ये च स्त्रीबालघातिनाम् ॥ ३४ ॥ तुलाधरस्य ते लोकास्तुलां धारयतो मृषा ॥ पूर्वस्मिंस्तोलयिच्छुभ्रे स्नातं सुपोशितं नरम् ॥ ३५ ॥ द्वितीये मृत्तिकां शुद्धां गौरीं तु तोलयेद्बुधः ॥ इष्टकाभस्मपाषाणकपालस्थानि वर्जयेत् ॥ ३६ ॥ तुलयित्वा ततः पूर्वं तस्मात्तमवतारयेत् ॥ मूर्धिन पत्रं ततस्तस्य न्यस्तपत्रं निवेशयेत् ॥ ३७ ॥ मन्त्रश्चायं पुरा प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा ॥ ब्राह्मणस्त्वं सुता देवि तुलानाम्नीति कथ्यसे ॥ ३८ ॥ तुकारो गौरवो नित्यं लकारो लघूनि स्मृतः ॥ गुरुलाघवसंयोगात्तुला तेन निगद्यते ॥ ३९ ॥ संशयान्मोचयस्वेनं चाभिशस्तं नरं शुभे ॥ भूय आरोपयेत्तं तु नरं तस्यां सपत्रकम् ॥ ४० ॥ तुलितो यदि वर्धेत शुद्धो भवति धर्मतः ॥ हीयमाने न शुद्धः स्यादिति धर्मविदो विदुः ॥ ४१ ॥ शिक्यच्छेदस्तुलाभङ्गे पुनरारोपयेन्नरम् ॥ तथा निःसंशयं ज्ञानं भवतीति विनिश्चयः ॥ ४२ ॥ अग्नेर्विधिं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं गदतो मम ॥ सप्तमण्डलकान्कुर्याद्देवब्राह्मणसन्निधौ ॥ ४३ ॥ प्रत्यक्षं कारयेद्दिव्यं राज्ञो वाधिकृतस्य वा ॥ ब्राह्मणानां श्रुतवतां प्रकृतीनां तथैव च ॥ ४४ ॥ पश्चिमे मण्डले तिष्ठेत्प्राङ्मुखः प्राञ्जलिः शुचिः ॥ चरंस्त्वेवं यथा अस्मिन्कृत्वा चैव समौ करौ ॥ ४५ ॥ लक्षयेयुः क्षतादीनि हस्तयोस्तस्य कारिणः ॥ सप्ताश्वत्थस्य पत्राणि बध्नीयुः करयोस्ततः ॥ ४६ ॥ नवेन सितसूत्रेण कार्पासेन द्विजोत्तमाः ॥ ततस्तु सममं कृत्वा अङ्गुले त्वेकमायसम् ॥४७॥ पिण्डं हुताशसन्तप्तं पश्चात्तत्पलिकं दृढम् ॥ आदौ पूजां हुताशस्य कारयेद्बहुपार्थिपः ॥४८॥ रक्तचन्दनधूमाभ्यां रक्तपुष्पैस्तथैव च ॥ अभिशस्तस्य मन्त्रं च बध्नीयात्तस्य मूर्धनि ॥ ४९ ॥ मन्त्रेणानेन संयुक्तं ब्राह्मणाभिहितेन तु ॥ त्वमग्ने वेदाश्चत्वारस्त्वं च यज्ञेषु हूयसे ॥५०॥ त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वं मुखं ब्रह्मवादिनाम्॥ जठरस्थोऽपि भूतानां त्वं च वेत्सि शुभाशुभम्॥ पापेषु दर्शयात्मानमर्चिष्मान्भव पावक ॥ ५१ ॥ अथ वा शुद्धभावेषु शीतो भव महाबल ॥ ततोऽभिशस्तः शनैर्मण्डलानि परिक्रामेत् ॥ ५२ ॥ परिक्रम्य शनेर्जह्याल्लोहपिण्डं तथा क्षितौ ॥ विमुक्तहस्तं तं पश्चात्कारयेद्रीहिमर्दकम् ॥ ५३ ॥ निर्विकारौ करौ दृष्ट्वा शुद्धो भवति धर्मतः ॥ भग्नाङ्गो पातयेद्यस्तु दग्धो वा न विभाव्यते ॥५४॥ पुनस्तु चाहरेल्लोहं विधिरैष प्रकीर्तितः ॥ तोयस्याथ प्रवक्ष्यामि विधिं धर्म्यं सनातनम् ॥ ५५ ॥