विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

शैवालनक्रमत्स्याद्यैर्वर्जिते स्थावरे जले ॥ धर्मस्थूणा तत्र कार्या पुरुषं धर्मवत्सलम् ॥ ५६ ॥ नाभिदघ्नोदकस्थस्य गृहीत्वैतांसमाविशेत् ॥ मध्यं
मेनाय धनुषा मध्यस्थः पुरुषोऽपरः ॥ ५७॥ इषुमोक्षं तदा कुर्याद्देशे तृणविवर्जिते ॥ शरमोक्षे समे काले निमज्जेत्पुरुषोऽप्सुसौ ॥ ५८ ॥ मूर्ध्नि
विन्यस्तपत्रस्तु पत्रे चैतान्निवेशयेत् ॥ आदिदेवोऽसि देवानां शौचस्याप्यायनं परम् ॥ ५९ ॥ पश्चानां लोकपालानां त्वं त्राते जगतपते ॥
आयस्वेनं नरं पापात्पश्यसि त्वं शुभाशुभम् ॥ ६० ॥ अन्तश्चरसि भूतानां सर्वेषां मोक्षवत्स्थितः ॥ इषुप्रक्षेपणास्थानमाप्लुवा च बलवान्नरः ॥
॥ ६१ ॥ धावन्स परया शक्त्या शरं तत्समुपातयेत् ॥ आगते तु शरग्राहे तोयस्थश्चेन्न दृश्यते ॥ ६२ ॥ शुद्धो भवति धर्मेण यश्चाप्यङ्गं न दर्श-
येत् ॥ विवस्यातः प्रवक्ष्यामि विधिं धर्म्यं सनातनम् ॥ ६३॥ शृणुष्वैको वत्सनाराभस्य हिमशैलौद्भवस्य च ॥ यथास्मस्त प्रदातव्या अथ वा यद्घृता-
क्तुताः ॥ ६४ ॥ मूर्ध्नि विन्यस्तपत्रस्य पत्रे चैतान्निवेशयेत् ॥ त्वं विष ब्रह्मणः पुत्रः सत्ये धर्मे व्यवस्थितः ॥ ६५ ॥ त्रायस्वैनं नरं पापात्सत्ये-
नास्य भवामृतम् ॥ येन वेगेनौना जीर्णं छर्दिर्मूर्च्छाविवर्जितम् ॥ ६६ ॥ तं तु शुद्धं विजानीयादिति धर्मविदो विदुः ॥ तण्डुलानां प्रवक्ष्यामि
विधिं धर्म्यं सनातनम् ॥ ६७ ॥ चौंचे तु तण्डुला देया न चान्यत्र कथंचन ॥ तण्डुलोदके सिञ्चा रात्रौ तत्रैव स्थापयेत् ॥ ६८ ॥
तण्डुलन्कारयेच्छुद्धाञ्शालीनां पृथिवीपतेः ॥ मृन्मयं भाजनं कृत्वा सवितुः पुरतः स्थितः ॥ ६९ ॥ तण्डुलान्मन्त्रयेच्छुद्धान्मन्त्रेणानेन
धर्मतः ॥ दीयते सत्यधर्मज्ञैर्नृणाणां विशोधनम् ॥ ७०॥ ततस्तण्डुल सत्येन धर्मस्तत्रावतमर्हसि ॥ प्रभाते कारयेद्देव भक्षणाय न संशयः ॥७१॥
त्रिविधः प्राङ्मुखस्वेह पत्रं निधिवयेत्ततः ॥ पिप्पलस्याथ भूर्जस्य न त्वन्यस्य कथंचन ॥ ७२ ॥ शोणितं दृश्यते यस्य तन्मद्धं विनिर्दिशेत् ॥
अथातः संप्रवक्ष्यामि तप्तमाषकनिर्णयम् ॥ ७३ ॥ कारयेदायसं पात्रं ताम्रं वा षोडशाङ्गुलम् ॥ चतुरङ्गुलखातं तु मृन्मयं वापि कारयेत् ॥
॥ ७४ ॥ पूरयेद्घृततैलाभ्यां पलैर्विंशतिभिस्ततः ॥ सुतप्ते निक्षिपेत्रत्र सुवर्णस्य तु माषकम् ॥ ७५ ॥ वह्नयर्कं विन्द्यसेन्मन्त्रामिश्रिस्तस्य
मूर्धनि ॥ अङ्गुष्ठाङ्गुलियोगेन तत्तमापं समुद्धरेत् ॥ ७६ ॥ शुद्धं ज्ञेयमदग्धं तु विस्फोटादिविवर्जितम् ॥ फालाङ्गिद्धिं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं
द्विजपुङ्गवाः ॥ ७७ ॥ आयसं द्वादशपलं घटितं फालमुच्यते ॥ अष्टाङ्गुलं मानं दीर्घं चतुरङ्गुलविस्तृतम् ॥ ७८ ॥ वह्नयर्कं विन्यसेत्पत्र
मभिमस्तस्य मूर्धनि ॥ त्रिः परावर्तयाजिह्वां लिहस्त सार्धमङ्गुलम् ॥ ७९ ॥ गवां क्षीरं प्रदातव्यं जिह्वारोधनसमुत्तमम् ॥ जिह्वापरीक्षणं
कुर्याद्दग्धं चेत्र विभाव्यते॥८०॥ तं विशुद्धं विजानीयाद्विशुद्धं चैव मोक्षयेत् ॥ कोषस्याथ प्रवक्ष्यामि विधिं धर्म्यं सनातनम् ॥ ८१ ॥ योद्यो