भारतकोश
याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Yajnavalkya Smriti with Mitakshara Tika & Hindi Commentary

महर्षि याज्ञवल्क्य द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished782 पृष्ठ

पृष्ठ 180, कुल 782 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 180

१२४ याज्ञवल्क्यस्मृतिः

तद्वन्तः, स्वर्णरूप्ये हेमरजते, तद्व्यतिरिक्तं त्रपुसीसकादि कुप्यकम्, ज्ञाति- श्रैष्ठ्यं जातिषूत्कृष्टत्वम्, सर्वकामाः काम्यन्त इति कामाः स्वर्गपुत्रपश्वादयः, एतानि कन्यादीनि चतुर्दशफलानि कृष्णपक्षप्रतिपत्प्रभृतिष्वमावास्यापर्यन्तासु चतुर्दशीवर्जितासु चतुर्दशसु तिथिषु श्राद्धदो यथाक्रममाप्नोति। ये केचन शस्त्रहतास्तेभ्यः कृष्णचतुर्दश्यामेकोद्दिष्टविधिना श्राद्धं दद्यात्, यदि ब्राह्मणा- दिहता न भवन्ति; 'समत्वमागतस्यापि पितुः शस्त्रहतस्य वै। एकोद्दिष्टं सुतैः कार्यं चतुर्दश्यां महालये ॥' इति स्मरणात्। समत्वमागतस्य सपिण्डीकृतस्य पितुर्महालये भाद्रपदकृष्णचतुर्दश्यां शस्त्रहतस्यैव श्राद्धं नान्यस्येति नियम्यते, न पुनः शस्त्रहतस्य चतुर्दश्यामेवेति। अतश्च क्षयाहादौ शस्त्रहतस्यापि यथा प्राप्तमेव श्राद्धम्। नच भाद्रपदकृष्णपक्ष एवायं विधिरिति मन्तव्यम्; 'प्रौष्ठ पद्यामपरपक्षे मासि मासि चैवम्' इति शौनकस्मरणात् ॥ २६२-२६४ ॥ भाषा-( रूपलक्षणशीलवती ) कन्या; योग्य जामाता, पशु, सदाचारी पुत्र, जुए में विजय, उत्तम फसल, वाणिज्य में लाभ, दो खुर वाले गाय आदि और एक खुर वाले अश्वादि पशु, वेदाध्ययन से तेजस्वी पुत्र, सोना, चांदी, तांबा, सीसा, जाति में प्रतिष्ठा और सभी इच्छाओं को श्राद्ध देने वाला व्यक्ति सदैव प्राप्त करता है। केवल एक चतुर्दशी को छोड़कर प्रतिपद आदि सभी तिथियों को श्राद्ध कर सकता है। जो लोग शस्त्र से मारे गये होते हैं उन्हीं के लिए इस दिन (चतुर्दशी को) श्राद्ध किया जाता है ॥ २६२-२६४ ॥ नक्षत्रविशेषफलविशेषमाह- स्वर्गं ह्यपत्यमोजश्च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा। पुत्रं श्रैष्ठ्यं च सौभाग्यं समृद्धिं मुख्यतां १शुभम् ॥२६५॥ प्रवृत्तचक्रतां चैव वाणिज्यप्रभतीनपि । अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमां गतिम् ॥ २६६ ॥ धनं ३वेदान्भिषक्सिद्धिं कुप्यं गा अप्यजाविकम् । अश्वानायुश्च विधिवद्यः श्राद्धं संप्रयच्छति ॥ २६७ ॥ कृत्तिकादिभरण्यन्तं स कामानाप्नुयादिमान् । आस्तिकः ४श्रद्दधानश्च व्यपेतमदमत्सरः ॥ २६८ ॥ कृत्तिकामादिं कृत्वा भरण्यंतं प्रतिनक्षत्रं यः श्राद्धं ददाति स यथाक्रमं स्वर्गादीनायुःपर्यन्तान्कामानवाप्नोति, यश्चास्तिकः श्रद्दधानश्चेत् व्यपेतमद- मत्सरो भवति। आस्तिको विश्वासवान्, श्रद्दधान आदरातिशययुक्तः, व्यपेत-

१. ससौभाग्यं सुसौभाग्यं। २. सुतान्। ३. विद्यां। ४. श्रद्दधान- श्चेत् श्वाप्यपेतमदमत्सरः ।