याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Yajnavalkya Smriti with Mitakshara Tika & Hindi Commentary
महर्षि याज्ञवल्क्य द्वारा
स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)
पृष्ठ 193, कुल 782 में से
संदर्भ में पढ़ेंआचाराध्यायः १३७ अर्कपलाशादयो यथाक्रमं सूर्यादीनां समिधो भवन्ति । तश्चार्द्रा अभग्नाः सत्वचः प्रादेशमात्राः कर्तव्याः ॥ ३०२ ॥ भाषा--अर्क, पलाश, खदिर, अपामार्ग, पीपल, उदुम्बर, शमी, दूर्वा और कुश-ये क्रमशः (इन नौ ग्रहों के लिए) समिधू होते हैं ॥ ३०२ ॥ एकैकस्य¹ त्वष्टशतमष्टाविंशतिरेव वा। होतव्या मधुसर्पिभ्यां दध्ना क्षीरेण वा² युताः ॥ ३०३ ॥ किंच, आदित्यादीनामेकैकस्याष्टशतसंख्या अष्टाविंशतिसंख्या वा यथासंभवं मधुना सर्पिषा दध्ना क्षीरेण वा युता युक्ता अर्कादिसमिधो होतव्याः ॥ ३०३ ॥ भाषा--(आदित्यादि में) प्रत्येक ग्रह के लिए आठ-आठ सौ या अठाइस- अठाइस समिधाएँ मधु और घी दही या दूध में भिगोकर हवन करे ॥ ३०३ ॥ इदानीं भोजनान्याह- गुडौदनं पायसं च हविष्यं क्षीरषाष्टिकम् । दध्योदनं ³हविश्चूर्णं मांसं चित्रान्नमेव च ॥ ३०४ ॥ दद्याद् ग्रहक्रमादेवं द्विजेभ्यो भोजनं ⁴बुधः । शक्तितो वा यथालाभं सत्कृत्य विधिपूर्वकम् ॥ ३०५ ॥ गुडमिश्र ओदनो गुडौदनः, पायसं पायसान्नम् , हविष्यं मुन्यन्नादि, क्षीरषाष्टिकं क्षीरमिश्रः षाष्टिकोदनः, दध्ना मिश्र ओदनो दध्योदनः, हविर्घृतौ- दनः । चूर्णं तिलचूर्णमिश्रं ओदनः, मांसं भक्ष्यमांसमिश्र ओदनः, चित्रौदनो नानावर्णौदनः, एतानि गुडौदनादीनि यथाक्रममादित्याद्युद्देशेन भोजनार्थं द्विजेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो दद्यात् । ब्राह्मणसंख्या यथाविभवं द्रष्टव्या । गुडौदनाद्यभावे तु यथालाभमोदनादि पादप्रक्षालनादिविधिपूर्वकं सत्कृत्य संमान-पुरःसरं दद्यात् ॥ ३०४-३०५ ॥ भाषा-गुड़ मिला हुआ भात, खीर, हविष्य (तीनी का भात), दूध के साथ साठी का भात, दही-भात, घी-भात, भक्ष्यमांस युक्त भात, तिल युक्त भात, अनेक वर्ण के चावल आदि का भात, ये क्रमशः इन ग्रहों के लिये ब्राह्मणों को विद्वान् पुरुष अपनी शक्ति के अनुसार या अपने लाभ के अनुसार उनका सत्कार करके, विधिपूर्वक भोजन देवे ॥ ३०४-३०५ ॥ १. कस्यात्राष्टशतं । एकैकस्याष्टशतक। २. संयुताः । ३. घृतान्नं च कृसरामिषचित्रकम् । ४. द्विजः ।