याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

३६६ याज्ञवल्क्यस्मृतिः श्लो० २५६—आयस्या योषिता—इसे भी सन्तप्त ही होना चाहिए । अत एव मनु का कथन है :— सूमीं ज्वलन्तीं स्वाश्लिष्येत् मृत्युना स विशुद्ध्यति । श्लो० २९१—अत एव मनु ने भी कहा है :— हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वंकारं च गरीयसः । स्नात्वाऽनश्नन्नहः शेषमभिवाद्य प्रसादयेत् ॥ ताडयित्वा तृणेनापि कण्ठे बाबध्य वाससा । विवादे वा विनिर्जित्य प्रणिपत्य प्रसादयेत् ॥ श्लो० २९८—कृतघ्नंसहितान्— इस प्रसङ्ग में स्कन्द-प्रमाण के वचन द्रष्टव्य हैं :— ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे च गुरुतल्पगे । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृति ॥ कृतघ्न का विवरण भी वहीं दिया गया है :— भर्तृपिण्डोपहर्ता च पितृपिण्डोपहारकः । गुरोर्गृहीत्वा विद्यां च दक्षिणां यो न यच्छति ॥ न यच्छति = गुरु के द्वारा दक्षिणा की याचना करने पर भी जो शिष्य दक्षिणा नहीं देता है । पुत्रान् मित्रश्च यो द्वेष्टि यश्च तान् घातयेन्नरः । कृतस्य दोषं वदति स्वयं कामात् करोति न ॥ न स्मरेच्च कृतं यस्तु आश्रमान्यश्च दूषयेत् । सर्वांस्तान्वृषिभिः सार्धं कृतघ्नानब्रवीन्मनुः ॥ इत्थमाचार्यवचनं विभाव्य विविधोदितम् । याज्ञवल्क्यस्मृतौ लघ्वी टिप्पणी रचिता मया ॥ शूलपाण्यपराकौ च वीरमित्रोदयस्तथा । बालकीडा च विपुला व्याख्या अस्याः स्मृतेः स्थिताः ॥ ताभ्यः तथाऽन्यतः प्राप्तं सारं मानवमेव च । निबद्धमत्र विश्वेशाराधनायैव केवलम् ॥ ३ ॥ सिन्ध्वर्तुग्रहचन्द्राख्ये ख्रीस्ताब्दे यापिता त्वियम् । नारायणेन मिश्रेण काश्यां विश्वेशसन्निधौ ॥ ४ ॥ इति श्रीनारायणमिश्र-संग्रथिता याज्ञवल्क्यस्मृतिटिप्पणी समाप्ता ।