याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Yajnavalkya Smriti with Mitakshara Tika & Hindi Commentary
महर्षि याज्ञवल्क्य द्वारा
स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)
पृष्ठ 84, कुल 782 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषा—जिस स्त्री के (अपने पति से) पुत्र न हुआ हो उसके पास पिता इत्यादि गुरुजनों की आज्ञा से ऋतुकाल में सभी अंगों में घृत का लेप करके देवर, सपिण्ड या समान गोत्र का पुरुष पुत्र प्राप्ति की इच्छा से गर्भ स्थिति के समय तक ही जाय, अन्यथा (उसके उपरान्त भी गमन करने पर) वह पतित हो जाता है। इस विधि से उत्पन्न पुत्र क्षेत्रज कहलाता है ॥ ६७-६९ ॥ व्यभिचारिणीं प्रत्याह— हृताधिकारां मलिनां पिण्डमात्रोपजीविनीम् । परिभूतामधःशय्यां वासयेद्व्यभिचारिणीम् ॥ ७० ॥ व्यभिचरति तां हृताधिकारां भृत्यभरणाद्यधिकाररहिताम् । मलिनां अञ्जनाभ्यञ्जनशुभ्रवस्त्राभरणशून्यां पिण्डमात्रोपजीविनीं प्राणयात्रामान्रभोजनाम् । धिक्कारादिभिः परिभूतां; भूतलाशायिनीं स्ववेश्मन्येव वासयेत् वैराग्यजननार्थं, न पुनः शुद्ध्यर्थम् । 'यत्पुंसः परदारेषु तच्चैनां चारयेद्व्रतम्' (मनु. ११।१७६) इति पृथक्प्रायश्चित्तोपदेशात् ॥ ७० ॥ भाषा—व्यभिचारिणी स्त्री को सभी (भरणपोषण आदि) अधिकारों से वंचित करके, (अंजन, शुभ्रवस्त्र न देकर) मलिन बनाकर, केवल जीवन धारण योग्य भोजन देकर, तिरस्कारपूर्वक भूमि पर सुलावे ॥ ७० ॥ तस्या अल्पप्रायश्चित्तार्थमर्थवादमाह— सोमः शौचं १ददावासां गन्धर्वश्च शुभां गिरम् । पावकः सर्वमेध्यत्वं मेध्या वै योषितो ह्यतः ॥ ७१ ॥ परिणयनात्पूर्वं सोम-गन्धर्व-वह्वयः २स्त्रीर्भुक्त्वा यथाक्रमं तासां शौचमधुर- वचनसर्वमेध्यत्वानि दत्तवन्तः । तस्मात् स्त्रियः सर्वत्र स्पर्शािलङ्गनादिषु मेध्याः शुद्धाः स्मृताः ॥ ७१ ॥ भाषा—सोम देवता ने (नारी को) पवित्रता दी, गन्धर्व ने मधुर वाणी दी, अग्नि ने सब प्रकार से पवित्र होने की शक्ति दी; अतएव स्त्रियां (सर्वत्र) पवित्र होती हैं ॥ ७१ ॥ न च तस्यास्तर्हि दोषो नास्तीत्याशङ्कनीयमित्याह— व्यभिचारादृतौ शुद्धिर्गर्भे त्यागो विधीयते । गर्भभर्तृवधादौ च तथा महति पातके ॥ ७२ ॥ १. ददौ स्त्रीणां । २. स्त्रियो भुक्त्वा ।