युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

१०८ युक्तिकल्पतरौ— तथापि, गारुड़े,— नाप्येति मेघ-प्रभवं धरित्रीं वियद्गतं तद्विबुधा हरन्ति । अर्चिंप्रभानाहृत-दिग्विभाग मादित्यवद्दुः खविभाव्य विम्बम् ॥५१॥ तेजस्तिरस्कृत्य हुतासनेन्दु, नक्षत्रताराग्रह-सम्भवञ्च । दिवा यथा दीप्तिकरं तथैव ; तमोऽवगाढाष्वपि तन्निशासु ॥ ५२ ॥ विचित्ररत्नद्युति-चारुतोय-चतुः समुद्रा भवनाभिरामाः । मूर्खं नवास्यादितिनिश्चयो मे ; कृत्स्ना मही तस्य सुवर्ण-पूर्णा ॥५३॥ हीनोऽपि यस्तल्लभते कथञ्चिद्विपाक योगान्महतः शुभस्य । सपत्नहीनः पृथिवीं समग्रां भुनक्ति तत्तिष्ठति यावदेव ॥ ५४ ॥ न केवलन्तच्छुभकृन्नृपस्य भाग्यैः प्रजानामपि जन्म तस्य । तद्योजनानां परितः शतस्य सर्वाननर्थान् विमुखी करोति ॥५५॥ जलज्योतिर्मरुज्जानां मेघानान्त्रिविधम्भवॆत् । जलाधिकेऽधिकं स्वच्छं कोमलं गुरु कान्तिमत् ॥ ५६ ॥ ज्योतिषं कान्तिमद्वृत्तं दुर्निरोध्यं रविप्रभम् । कान्तिमत् कोमलं वृत्तं मारुतं विमलं लघु ॥ ५७ ॥ गारुड़े,— वराहदंष्ट्रा प्रभवं वरिष्ठम्, * तस्यैव दंष्ट्राङ्कुर-तुल्य वर्णम् । क्वचित् कथञ्चित् स भुवः प्रदेशे; प्रजायते शूकरवह्निशिष्टः ॥ ५८ ॥ ब्रह्मादि जातिभेदेन वराहोऽपि चतुर्विधः । तेषु जाता भवेन्मुक्ता समासेन चतुर्विधा ॥ ५९ ॥ ब्राह्मणः शुक्लवर्णस्तु शूद्रमन्ते च लभ्यते । क्षत्रियो रक्तवर्णस्तु स्पर्शे कर्कश एव च ॥ ६० ॥

• 'दंष्ट्रामूले मणिकान्ति-सप्रभं बहुगुणञ्च वाराहम्' । इति बृहत्संहितायाम् ।