युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

चत्वारो यस्य वै पादाः परस्पर विवर्णकाः । स त्याज्यो मुषली नाम्ना मुनिभिः कुलनाशनः ॥ ७० ॥ दुर्लभं वाजिनं जह्याद् यदोच्छेःत् शाश्वतीं श्रियम् । यस्तु(स्य) वर्णविभेदेन ज्ञायते रोमसंभवात् ॥ ७१ ॥ पुष्पाह्वयः स परित्याज्यः सर्व्ववाजि-भयावहः । यस्यावशेष वर्णेन छाद्यते च प्रधानतः ॥ ७२ ॥ विवृद्धिं गच्छतः सोऽश्वः कुरुते हयसंचयम् ॥ ७३ ॥ हृदि स्कन्धे गले चैव कटिदेशे तथैव च । नाभौ कुक्षौ च पाश्र्वांशे (१) मध्यमः स प्रकीर्त्तितः ॥ ७४ ॥ एको वामकपोलस्थो यस्यावर्त्तः प्रदृश्यते । चर्व्वणी स हयस्त्याज्यः कुरुते स्वामिनाशनम् ॥ ७५ ॥ वामगण्डाश्रयावर्त्तः प्रकरोति धनक्षयम् । कक्षान्ते यस्य चावर्त्तः स मृत्युं कुरुते विभोः ॥ ७६ ॥ क्लेशं जानुगतावर्त्तः प्रवासं कुरुतेऽथ वा । वाजीमेढ़गतावर्त्तो वर्जनीयो महीभुजा ॥ ७७ ॥ त्रिवलि प्रभवावर्त्त स्त्रिवर्गस्य प्रणाशकः । पृष्ठवंशे यदावर्त्त एकः संपरिलक्ष्यते । धूमकेतुरिति ख्यातः स त्याज्यो दूरतो नृपैः ॥ ७८ ॥ गुह्ये पुच्छे वलौ यस्य भवन्त्यावर्त्त कास्त्रयः । स कृतान्तस्तु रूपेण वर्जनीयस्तुरङ्गमः ॥ ७९ ॥ अधोऽङ्गश्च यदा वाजी सम्पुटं न स्पृशेत् क्वचित् । यमदूतः स विज्ञेयो वर्जनीयस्तुरङ्गमः ॥ ८० ॥ हीनदन्तोऽधिकश्चैव कराली कृष्णतालुकः । मुषली च तथा शृङ्गी षड़ेते घातकाः स्मृताः ॥ ८१ ॥ ( १ ) पार्श्वांसे इति (क) पुस्तक पाठः ।