युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

नीतिव्यक्तिः । २१ गर्गस्तु— यदन्यद्विविधं दन्दं प्रोच्यते धरणीभुजाम् । ताभ्यामेवातिरिच्येत (३) मन्त्रयुद्धं (४) विशेषतः * ॥१४१॥ अन्येषु दैवाङ्गिनेषु मन्त्रदन्द्वाज्जये नृपः । मन्त्रदन्दे हि भिन्ने हि न चान्यत्कार्य्य(५)कारणम् ॥१४२॥ भोजस्तु,—(†) यदैव वैरि-दुर्लङ्घ्यं विस्तीर्णं विषमञ्च तत् । स प्रवेशापसरणं तद्द्दन्द(६)मुत्तमं विदुः ॥ १४३ ॥ इति श्रीभोजराजीये युक्तिकल्पतरौ द्वन्द्वयुक्तिः ॥ ( ३ ) अतिरिक्ते तत् इति (ख) पुस्तक पाठः । ( ४ ) मन्त्रद्वन्दं इति (ग) पुस्तक पाठः । ( ५ ) कार्य्यकारकं इति (ग) पुस्तक पाठः । ( ६ ) तद्युद्धमुत्तमं इति (ग) पुस्तक पाठः ।

• “उपायान् षड्गुणं मन्त्रं शक्तौः स्वस्यापि चिन्तयेत् । धर्मयुद्धैः कूटयुद्धै र्हन्यादेव रिपुं सदा ॥” “मन्त्रेरित-महाशक्ति-बाणाद्यैः शत्रुनाशनम् । मान्त्रिकास्त्रेण तद् युद्धं सर्व्वयुद्धोत्तमं स्मृतम् ॥”—इति शुक्रनीतौ । —अथोपायान् सामादीन्, षड्गुणान् सन्ध्यादीन् ; धर्मयुद्धैः कूटयुद्धैर्वा सदा शत्रून् संहन्यादेव । † भोजस्त्विति—ग्रन्थ प्रणेतृतोऽन्यः कश्चन नीतिनिपुणः प्राचीनो भोजराजोऽप्यासीदित्य- नुमीयते, एतदवतारिकायां द्रष्टव्यम् ।