युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

२१ युक्तिकल्पतरौ— अथ नगर निर्माणादि-कालः । स्थिरराशि-गते भानौ चन्द्रे च स्थिर-भोदये * । शुद्धे काले दिने चैव नगरं कारयेत् नृपः ॥ १४४ ॥ —*— अथास्य लक्षणम् । भविष्योत्तरे,— दीर्घं वा चतुरस्रं वा नगरं कारयेन्नृपः । तह्यं (१) वहुलम्बापि कदाचिदपि कारयेत् ॥ १४५ ॥ दीर्घः पादैः प्रसरः चतुरस्रः समोचितः । त्रिभिः पादैः समं त्र्यस्रं वर्त्तुलं वलयाकृतिः ॥ १४६ ॥ दीर्घं स्याद्दीर्घकालाय सुखसम्पत्ति-हेतवे । चतुरस्रं चतुर्वर्ग(२) फलाय पृथिवी-पतेः ॥ १४७ ॥ —————————————————————————————————————————— ( १ ) तद्रुखं इति (ख) पुस्तक पाठः । ( २ ) चतुर्व्वन्ध (ङ) इति चतुर्व्वद्ध इति (ख)—(ग) पुस्तक पाठः । ——————————————————————————————————————————

• “आदित्ये युक्कर्कि-क्रियमिथुनघटालिखिते सत्समेतैः, केन्द्राष्टान्त्ये रसौम्यैस्स्थिरभवरिपुगतैः खस्थिरग्रामलग्ने । भेषु स्वात्यार्द्-विशाखादिति फणिदहनीग्रैतरेष्वर्कशुद्धौ ; वेश्मारम्भः शुभः स्यात् सुतिथि शुभविधौ भौमसूर्य्येतराहे ॥” अत्र वेश्म इत्युपलक्षणम्, तेन सर्व्वं वास्तुकार्य्यं बोध्यम् । —इत्यादीनि ज्योतिषीय शिल्पशास्त्रीय प्रमाणानि मुहूर्त्तचिन्तामणि-बृहत्पाराशर-मूल स्तम्भशास्त्र-कुमारवास्तुशास्त्र-पाराशरीय शिल्पशास्त्र-ज्योतिस्तत्त्व-शुक्रनीति-वराहमिहिरीयादिषु च सन्दर्भेषु अनुसन्धेयानि ।