युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

Digitized By Siddhanta eGangotri Gyaan Kosha ४४ युक्तिकल्पतरौ- भोजोऽपि,- वास्तुखण्डाष्ट-* रूपःस्यात् यथार्थैर्नामभिः स्वकैः । यमद्वारात्समारभ्य यावदद्धारमिष्यते ॥ २९६ ॥ तद्यथा,- मृत्युर्भयं स्थिरश्चण्डो धनं विभव एव च । वीरस्तापश्च इत्यष्टौ वास्तुभागा यथाक्रमम् ॥ ३०० ॥ यमनैर्ऋत-तोयेश वायु-यक्षेश-शङ्कराः । इन्द्रोरग्निरितिप्रोक्ता विभागाणामधीश्वराः ॥ ३०१ ॥ मृत्यौ कारांलयं कुर्य्यात् भय-स्थानिच पत्तयः । स्थिरे सहचरानूक्षेत् चण्डे वाजि-गजादयः ॥ ३०२ ॥ धनेशान्यादिकं ( १ ) रक्षेत् विभवे कोष-रक्षणम् । राजपट्टे ‡ भवेद्धीरः तापे कश्चि ( २ ) न्त्रवालयेत् ॥ प्राचीर-प्रतिभागान्ते ( ३ ) दूति भोजस्य सम्मतम् ॥ ३०३ ॥ इति श्रीभोजराजीये युक्तिकल्पतरौ राजगृह-युक्तिः ॥ तत्र वास्तुप्लव-लक्षणम् । वास्तु-मानेन नियमो गृह-मानेन निर्णयः । पूर्व्वप्लवो वृद्धिकरो धनदस्योत्तर-प्लवः ॥ ३०४ ॥ (१) धनधान्यादिकं इति (क)-(ग) पुस्तक पाठः । (२) कश्चिन्नरा(चा)लयेत् इति (ख) पुस्तक पाठः । (३) प्राचीर भाग्यन्ते इति (ख) पुस्तक पाठः ।

• अष्टः शङ्कः, पद्ममिति वा ‡ राजपट्ट्य पखरवान्तर्गतमैकग्वम् इति गौड़ाः । यस्मिन्नासने पट्टाख्ये नृपमहिष्यो- रभिषेको भवति तदेव राजपट्ट इति केचित् । नीलकान्तमथिरित्यन्ये देवीपुराणे तु अन्यथास्ति पट्टलक्षणम् । CC-0. Gurukul Kangri Collection, Haridwar.