भारतकोश
गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

Gopatha Brahmana with Hindi Bhashya by Pt. Kshemkarandas Trivedi

महर्षि गोपथ / पं. क्षेमकरणदास त्रिवेदी द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान · 1950 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished600 पृष्ठ

पृष्ठ 226, कुल 600 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 226

१८८ गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ४ । क० ८ ।। संयोग, पक्के मेल ] और सलोकता [ सहवास ] को वे पाते हैं, जो इस [ कर्म ] को स्वीकार करते हैं । १ । ( अथ यत् प्रायणीयया यजन्ते, तत् अदितिम् एव देवीं देवतां यजन्ते, अदितिः देवी देवता भवति, अदित्याः देव्याः सायुज्यं सलोकतां यन्ति ये एतत् उपयन्ति ) फिर जब प्रायणीया [ इष्टि ] से यज्ञ करते हैं, तब अदिति [ अखण्ड शक्ति ] देवी ही देवता को पूजते हैं, अदिति देवी देवता होती है, अदिति देवी के सहयोग और सहवास को वे पाते हैं जो इसको स्वीकार करते हैं । २ । ( अथ यत् क्रयम् उपयन्ति, तत् सोमम् एव देवं देवतां यजन्ते, सोमः देवः देवता भवति, सोमस्य देवस्य सायुज्यं सलोकतां यन्ति ये एतत् उपयन्ति ) फिर जब क्रय [ मोल लेना ] स्वीकार करते हैं, तब सोम [ ऐश्वर्यवान् ] ही देव देवता को पूजते हैं, सोम देव देवता होता है, सोम देव के सहयोग और सहवास को वे पाते हैं जो इसको स्वीकार करते हैं । ३ । ( अथ यत् आतिथ्यया यजन्ते, तत् विष्णुम् एव देवं देवतां यजन्ते, विष्णुः देवः देवता भवति, विष्णोः देवस्य सायुज्यं सलोकतां यन्ति [ ये ] एतत् उपयन्ति ) फिर जब आतिथ्या [ इष्टि ] से यज्ञ करते हैं, तब विष्णु [ व्यापक ] ही देव देवता को पूजते हैं, विष्णु देव देवता होता है, विष्णु देवता के सहयोग और सहवास को वे पाते हैं [ जो ] इसको स्वीकार करते हैं । ४ । ( अथ यत् प्रवर्ग्यम् उपयन्ति तत् आदित्यम् एव देवं देवतां यजन्ते, आदित्यः देवः देवता भवति आदि- त्यस्य देवस्य सायुज्यं सलोकतां यन्ति ये एतत् उपयन्ति ) फिर जब प्रवर्ग्य [ होमाग्नि ] को स्वीकार करते हैं, तब सूर्य ही देव देवता को पूजते हैं, सूर्य देव देवता होता है, सूर्य देव के सहयोग और सहवास को वे पाते हैं, जो इसको स्वीकार करते हैं । ५ । ( अथ यत् उपसदम् उपयन्ति, तत् स्वधाम् एव देवीं देवतां यजन्ते, स्वधा देवी देवता भवति, स्वधायाः देव्याः सायुज्यं सलोकतां यन्ति ये एतत् उपयन्ति ) फिर जब उपसद [ पास बैठने, उपासना ] को स्वीकार करते हैं, तब स्वधा [ अन्न वा स्वधारण शक्ति ] ही देवी देवता को पूजते हैं, स्वधा देवी देवता होती है, स्वधा देवी के सहयोग और सहवास को वे पाते हैं जो इसको स्वीकार करते हैं । ६ । ( अथ यत् औपवसथ्यम् अहः उपयन्ति तत् अग्नीषोमौ एव देवौ देवते यजतः अग्नीषोमौ देवौ देवते भवतः, अग्नीषोमयोः देवतयोः सायुज्यं सलोकतां यन्ति ये एतत् उपयन्ति ) फिर जब औपवसथ्य अहः [ उपवसथ अर्थात् याग सम्बन्धी दिन के यज्ञ ] को स्वीकार करते हैं, तब अग्नि और सोम [ जल ] ही दोनों देव देवता पूजे जाते हैं, अग्नि और सोम दोनों देव देवता होते हैं, अग्नि और सोम देवता के सहयोग और सहवास को वे पाते हैं जो इसको स्वीकार करते हैं । ७ । ( अथ यत् प्रातरनुवाकम् उपयन्ति, तत् प्रातर्याव्णः एव देवान् देवतां यजन्ते, प्रातर्यावाणः देवाः देवताः लोके वासम् ( यन्ति ) प्राप्नुवन्ति ( उपयन्ति ) स्वीकुर्वन्ति ( अदितिम् ) अखण्ड- शक्तिम् ( यजतः ) इज्येते । पूज्येते ( प्रातर्याव्णः ) कं ७ । प्रातर्गन्तॄन् ( उप- सत्सुः ) इषेः क्वसुः । ( उ० ३ । १५७ ) उप+षदॢ गतौ-क्वसुः, बहुवचनस्यैक- वचनम् । उपसत्सवः । समीपे स्थितिशीलाः ( आप्त्वा ) प्राप्य ( तत् ) तेन कर्मणा ( वेद ) जानाति । अन्यद्गतम्-क० ७ ॥