पारस्कर गृह्यसूत्र (मार्गदर्शिनी टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

( १४६ )

समशीमहि—सम्यक् संस्कृतम् अशीमहि—अश्नाम, किञ्च सः—प्रसिद्धः त्वं—पितुः, नः—अस्माकं, मयोभूः—कल्याणदः सन् , आविशस्व—रक्तमांसादिरूपेण, स्वर्गमोक्षादिसाधनशक्तिरूपेण च उत्पद्यस्व । तथा तोकाय—अपत्याय, पुनश्च तनुवे—तन्वे शरीराय, स्योनः—सुखकरः रुचिकरश्च भव ।

अन्नपतीयया वा । ५

वा—पक्षान्तरे । अन्नपतीयया—अन्नपतिः अग्निः देवता यस्याः सा अथवा अन्नपतिशब्दो विद्यते यस्यां सा अन्नपतोया ऋक् तया अन्नपतिवत्या ऋचा "अन्नपतेऽन्नस्येत्यादिकया प्राश्नाति ।

सम्पूर्णो मन्त्रः – (परमेष्ठी, बृहती अन्नपतिः प्राशने)
अन्नपतेऽन्नस्य नो देह्यनमीवस्य शुष्मिणः ।
प्र प्रदातारं तारिष ऊर्जं नो धेहि द्विपदे चतुष्पदे । (शु. य. ११।८३)

अथ यवानाम्—

एतमुत्यं मधुना संयुतं यवं सरस्वत्या अधिबनाय चक्रुषुः ।
इन्द्र आसीत् सीरपतिः शतक्रतुः कीनाशा आसन्मरुतः सुदानव इति । ६

अथ—व्रीहिप्राशनमन्त्राभिधानान्तरं यवानां प्राशनमन्त्रमाह—"एतमुत्यमिति"। यवप्राशने पैठीनसिः—अग्निमेवोपासीत नान्यदैवतम् अग्निर्भूम्यामिति विज्ञायते । इत्याह ।

मन्त्रार्थः ( प्रजापतिः जगती इन्द्रः यवान्नप्राशने )—एतम्—इमं प्रत्यक्षं वर्तमानं, त्यं—तं, परोक्षं स्थितं यवं— यौति लीयते अस्मिन्निति यवः परमात्मा, तत्प्राप्तिसाधनत्वेन अयमपि यवः तं यवं धान्यविशेषं मधुना—मधुररसेन, संयुतं—मिश्रितं, सरस्वत्याः—सरः उदकं तद्वत्याः सरस्वत्याः नद्याः इत्यर्थः । अधिवनाय—अधि—उपरि, वनाय— केदारेषु, मरुतः— देवाः, चक्रुषुः— कृष्टवन्तः । अथवा सरस्वत्याः—वाग्देव्याः, अधिवनाय—अधिकभागलाभाय ज्ञानवृद्धये