श्रीलिंगमहापुराण

श्रीलिंगमहापुराण
Linga MahaPurana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
DevanagariHindipublished833 पृष्ठ
पृष्ठ 732, कुल 834 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 732
| ७३० | श्रीलिङ्गमहापुराण | [ उत्तरभाग |
|---|
| गुरुरेको हि वै श्रीमान् ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः।<br>तेषां पृथक्पृथग्देयं भोजयेद्ब्राह्मणानपि॥ ८<br><br>शिवार्चना च कर्तव्या स्नपनादि यथाक्रमम्॥ ९ | चाहिये। श्रीमान् गुरु (आचार्य) एक हैं, फिर भी उन्हें साक्षात् ब्रह्मा, विष्णु तथा शिव मानकर पृथक्-पृथक् तीनों मूर्तियोंका दान करना चाहिये और अन्य ब्राह्मणों एवं दीन-दुःखियोंको भोजन कराना चाहिये। इसके अनन्तर अभिषेक आदि शिवार्चन यथाक्रम करना चाहिये॥ ५-९॥ |
|---|
॥ इति श्रीलिङ्गमहापुराणे उत्तरभागे विष्णुदानविधानवर्णनं नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः॥ ४४॥
॥ इस प्रकार श्रीलिङ्गमहापुराणके अन्तर्गत उत्तरभागमें 'विष्णुदानविधानवर्णन' नामक चौवालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ॥ ४४॥
पैंतालीसवाँ अध्याय
जीवितावस्थामें किये जानेवाले जीवच्छ्राद्धका विधान *
| ऋषय ऊचुः<br>एवं षोडश दानानि कथितानि शुभानि च।<br>जीवच्छ्राद्धक्रमोऽस्माकं वक्तुमर्हसि साम्प्रतम्॥ १ | ऋषिगण बोले—[हे सूतजी!] इस प्रकार आपने कल्याणकारी सोलह दानोंके विषयमें बता दिया, अब आप हमें जीवच्छ्राद्धकी विधि बतानेकी कृपा कीजिये॥ १॥ |
|---|---|
| सूत उवाच<br>जीवच्छ्राद्धविधिं वक्ष्ये समासात्सर्वसम्मतम्।<br>मनवे देवदेवेन कथितं ब्रह्मणा पुरा॥ २<br>वसिष्ठाय च शिष्टाय भृगवे भार्गवाय च।<br>शृण्वन्तु सर्वभावेन सर्वसिद्धिकरं परम्॥ ३<br>श्राद्धमार्गक्रमं साक्षाच्छ्राद्धार्हाणामपि क्रमम्।<br>विशेषमपि वक्ष्यामि जीवच्छ्राद्धस्य सुव्रताः॥ ४ | **सूतजी बोले—**मैं सर्वसम्मत जीवच्छ्राद्ध-विधिका संक्षेपमें वर्णन करूँगा। इसे पूर्वकालमें देवदेव ब्रह्माने स्वायम्भुव मनु, पूज्य वसिष्ठ, भृगु तथा भार्गवको बताया था। आपलोग पूर्ण मनोयोगसे समस्त सिद्धियोंको प्रदान करनेवाले उस श्राद्धके विषयमें सुनें। हे सुव्रतो! मैं अतिश्रेष्ठ श्राद्धमार्गकी विधि, साक्षात् श्राद्धके योग्य पुरुषोंका क्रम और जीवच्छ्राद्धकी विशेष विधिका भी वर्णन कर रहा हूँ॥ २–४॥ |
| पर्वते वा नदीतीरे वने वायतनेऽपि वा।<br>जीवच्छ्राद्धं प्रकर्तव्यं मृतकाले प्रयत्नतः॥ ५<br>जीवच्छ्राद्धे कृते जीवो जीवन्नेव विमुच्यते।<br>कर्म कुर्वन्नकुर्वन् वा ज्ञानी वाज्ञानवानपि॥ ६<br>श्रोत्रियोऽश्रोत्रियो वापि ब्राह्मणः क्षत्रियोऽपि वा।<br>वैश्यो वा नात्र सन्देहो योगमार्गगतो यथा॥ ७ | मनुष्यको वृद्धावस्थामें पर्वतपर, नदीके तटपर, वनमें अथवा देवालयमें प्रयत्नपूर्वक जीवच्छ्राद्ध करना चाहिये। जीवच्छ्राद्ध कर लेनेपर प्राणी जीवित रहते ही मुक्त हो जाता है; वह कर्म करे अथवा न करे, ज्ञानी हो अथवा अज्ञानी, श्रोत्रिय हो अथवा अश्रोत्रिय, ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्य कोई भी हो—वह योगमार्गको प्राप्त योगीकी भाँति मुक्त हो जाता है; इसमें सन्देह नहीं है॥ ५—७॥ |
| परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गन्धवर्णरसादिभिः।<br>शल्यमुद्धृत्य यत्नेन स्थण्डिलं सैकतं भुवि॥ ८ | [जीवच्छ्राद्धकी विधि बतायी जाती है—] गन्ध, वर्ण, रस आदिके द्वारा भूमिकी विधिवत् परीक्षा करके यत्नपूर्वक शल्य (दोष) निकालकर उस भूमिपर |
* इस अध्यायमें जीवच्छ्राद्धका माहात्म्य एवं संक्षेपमें श्राद्धकी विधि आयी है, किंतु वर्तमानमें जीवच्छ्राद्धकी जो प्रक्रिया उपलब्ध होती है, वह इससे भिन्न है। गीताप्रेससे 'जीवच्छ्राद्धपद्धति' नामसे एक पुस्तक प्रकाशित है, जिसमें जीवच्छ्राद्ध-सम्बन्धी समस्त प्रक्रिया पूर्णरूपसे उपलब्ध है, जिज्ञासुजनोंको उसका अवलोकन करना चाहिये।