तैत्तिरीयोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)
Taittiriya Upanishad with Shankara Bhashya
आदि शङ्कराचार्य द्वारा
स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)
पृष्ठ 107, कुल 261 में से
संदर्भ में पढ़ेंअनु० १ ] शाङ्करभाष्यार्थ १०१
विशेषेण प्रत्यगात्मतयानन्य- | विशेषतः 'अपना अन्तरात्मा होनेसे रूपेण विज्ञेयत्वाय, ब्रह्मविद्याफलं | अनन्यरूपसे जाननेयोग्य है' ऐसा च ब्रह्मविदो यत्परब्रह्मप्राप्ति- | प्रतिपादन करनेके लिये और यह दिखलानेके लिये कि—ब्रह्मवेत्ताको जो लक्षणमुक्तं स सर्वात्मभावः सर्व- | परमात्माकी प्राप्तिरूप ब्रह्मविद्याका फल बतलाया गया है वह सर्वात्मभाव संसारधर्मातीतब्रह्मस्वरूपत्वमेव | सम्पूर्ण सांसारिक धर्मोंसे अतीत नान्यदित्येतत्प्रदर्शनायैषर्गुदाहि- | ब्रह्मस्वरूपता ही है—और कुछ नहीं है—'तदेषाभ्युक्ता' यह ऋचा कही यते—तदेषाम्युक्तेति । | जाती है । तत्तस्मिन्नेव ब्राह्मणवाक्यो- | तत्—उस ब्राह्मणवाक्यद्वारा क्तेऽर्थे एषर्ग्भ्युक्ताम्नाता । सत्यं | बतलाये हुए अर्थमें ही [ सत्यं ज्ञान- ज्ञानमनन्तं ब्रह्मेति ब्रह्मणो लक्ष- | मनन्तं ब्रह्म ] यह ऋचा कही गयी है । 'सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म' यह णार्थं वाक्यम् । सत्यादीनि हि | वाक्य ब्रह्मका लक्षण करनेके लिये त्रीणि विशेषणार्थानि पदानि | है । 'सत्य' आदि तीन पद विशेष्य विशेष्यस्य ब्रह्मणः । विशेष्यं | ब्रह्मके विशेषण बतलानेके लिये हैं । ब्रह्म विवक्षितत्वाज्ज्ञेयतया । | वेद्यरूपसे विवक्षित ( बतलाये जाने- वेद्यत्वेन यतो ब्रह्म प्राधान्येन | को इष्ट ) होनेके कारण ब्रह्म विशेष्य है । क्योंकि ब्रह्म प्रधानतया विवक्षितं तस्माद्विशेष्यं विज्ञेयम् । | वेद्यरूपसे ( ज्ञानके विषयरूपसे ) अतः अस्माद् विशेषणविशेष्य- | विवक्षित है; इसलिये उसे विशेष्य समझना चाहिये । अतः इस त्वादेव सत्यादीनि एक- | विशेषण-विशेष्यभावके कारण एक विभक्त्यन्तानि पदानि समाना- | ही विभक्तिवाले 'सत्य' आदि तीनों धिकरणानि । सत्यादि- | पद समानाधिकरण हैं । सत्य आदि CC-0 Pt. Chakradhar Joshi and Sons, Dev Prayag. Digitized by eGangotri