अभिज्ञानशाकुन्तलम् (विमला-चन्द्रकला संस्कृत-हिन्दी व्याख्या सहित)

द्वितीयोऽङ्कः

११५

दौवारिकः—सज्जो रधो भट्ठिणो विजअपत्थाणं अवेक्खदि । एस उण णअरादो देवीणं आणत्तिहरओ करभओ आददो [ सज्जो रथो भर्तुर्विजयप्रस्थानमपेक्षते । एष पुनर्नगराद्देवीनामाज्ञाप्तिहरः करभक आगतः ] ।

राजा—( सादरम् ) $^१$किमम्बाभिः प्रेषितः ?

दौवारिकः—अह इं [ अथ किम् ] ?

राजा—$^२$ननु प्रवेश्यताम् ।

दौवारिकः—तह । ( इति निष्क्रम्य करभकेण सह प्रविश्य ) एसो भट्टा, उवसप्प [ तथा । एष भर्ता, उपसर्प ] ।

करभकः—चेदु भट्टा देवी आणवेदि आआमिणि चउत्थदिअहे पउत्तपारणो मे उववासो भविस्सदि । तहिं दोहाउणा अवस्सं संभावितव्वा त्ति [ जयतु भर्ता । देव्याज्ञापयति आगामिनि चतुर्थदिवसे प्रवृत्तपारणो मे उपवासो भविष्यति । तत्र दीर्घायुषावश्यं संभावनीयेति । ]

---

दौवारिकः = ( प्रविश्य = रङ्गान्त आगत्य ) सज्जः = प्रस्तुततः रथः = स्यन्दनः भर्तुः = स्वामिनः विजयप्रस्थानं = जयप्रमाणम् अपेक्षते = प्रतीक्षते । एष = अयं पुरःस्थितः नगरात् = पुरात् राजधानीतः देवीनां = राजमातृणां अम्बाया राजमातुः पूज्यत्वादबहुवचनम् आज्ञप्तिहरः = सन्देहवाहकः आनेता, करभकः आगतः = प्राप्तः ।

राजा—( सादरम् आदरेण = सम्मानेन सहितं सादरम् = ससम्मानम् ) किम् अम्बाभिः = मातृभिः प्रेषितः = प्रहितः ?

दौवारिकः—द्वारपालो रैवतकः प्रतिब्रूते—अय किं = वाढम् । एवमेतत् ।

राजा—ननु = रैवतक ! प्रवेश्यताम् = रङ्गान्तः आनीयताम् ।

दौवारिकः—तथा = आम् ( इति = एवमुक्त्वा निष्क्रम्य = बहिर्गत्वा करभकेण = तन्नाम्ना अम्बासन्देशवाहकेन सह = सार्धं प्रविश्य = रङ्गमागत्य ) एषः = अयं भर्ता = स्वामी, उपसर्पं = समीपे गच्छ ।

करभकः—जयतु भर्ता = स्वामी सर्वोत्कर्षेण वर्तताम् । देवी = राजमाता आज्ञापयति =

---

दौवारिक—महाराज का जय-जयकार हो, महाराज का विजय रथ तैयार है और आपके विजयार्थ प्रयाण की प्रतीक्षा कर रहा है, किन्तु यह करभक नामक सन्देशवाहक राजमाताओं की कोई सूचना लेकर राजधानी से आया है ।

राजा—( आदर के साथ ) क्या मेरी माताओं ने उसे भेजा है ?

विशेष—यहाँ माताओं के सन्देश में आदर व्यक्त किया गया है, क्योंकि दुष्यन्त मातृ भक्त राजा है ।

द्वारपाल—जी, हाँ ।

राजा—तो उसे शीघ्र यहाँ लाओ ।

द्वारपाल—महाराज की जैसी आज्ञा ( बाहर जाता है और करभक के साथ पुनः प्रवेश कर ) करभक ! ये महाराज बैठे हैं, आप जाइए ।

करभक—महाराज की जय हो । राजमाताओं ने आज्ञा दी है कि आगामिनि चतुर्थी के दिन

---

पाठ०—१. किमार्याभिः । २. तेन हि ।