अभिज्ञानशाकुन्तलम् (विमला-चन्द्रकला संस्कृत-हिन्दी व्याख्या सहित)

षष्ठोऽङ्कः । ३२१

¹तच्च दारुणात्मना मया मोहान्नानुष्ठितम् ।

सानुमती—रमणीओ खु अवही विहिणा विसंवादिदो । [ रमणीयः खल्ववधिर्विधिना विसंवादितः । ]

विदूषकः—कहं धीवलकप्पिअस्स उदलब्भंतले आसिं । [ कथं धीवरकल्पितस्य रोहितमत्स्यस्योदराभ्यन्तर आसीत् । ]

राजा—²शचीतीर्थं ³वन्दमानायाः सख्यास्ते हस्ताद् गङ्गास्रोतसि परिभ्रष्टम् ।

विदूषकः—जुज्जइ । [ युज्यते । ]

सानुमती—अदो एव्व तवस्सिणीए सउंदलाए अधम्मभीरुणो इमस्स राएसिणो परिणए संदेहो आसि अथवा ईदिसो अणुराओ अहिण्णाणं अवेक्खदि । कहं विअ एदं । [ अत एव तपस्विन्याः शकुन्तलाया अधर्मभीरुस्य राजर्षे परिणये संदेहं आसीत् अथवेदृशोऽनुरागोऽभिज्ञानमपेक्षते । कथमिवैतत् ]

---

तत् दूतप्रेषणं च दारुणात्मना=कठोरहृदयेन मया मोहात् = अज्ञानात् न अनुष्ठितं = न कृतम् ।

सानुमती— अथ सानुमत्यप्सरा राजस्तत्रानुरागातिशयं सविस्मयं पश्यन्ती वदति— रमणीयः = प्रतिदिनमिष्टजननामकीर्तने व्यापृतत्वात् कमनीयः सुन्दरः खलु = निश्चयेन अवधि = त्रिचतुरपञ्च वा दिनात्मकः विरहस्य समयः विधिना = दैवेन विसंवादितः = पर्यस्तः मिथ्याकृतः ।

विदूषकः—कथं = केन प्रकारेण अङ्गुलीयकं धीवरेण कल्पितस्य = कैवर्तेन खण्डशः कृतस्य रोहितमत्स्यस्य = रोहितनामकस्य मीनस्य उदराभ्यन्तरे = उदरान्तः आसीत् ।

राजा—शचीतीर्थं वन्दमानायाः=नमन्त्याः ते = तव सख्याः = आल्याः शकुन्तलायाः हस्तात् = करात् गङ्गायाः = सुरसरितः स्रोतसि = प्रवाहे परिभ्रष्टं = च्युतम् एतत् अङ्गुलीयकम् ।

विदूषकः—युज्यते = उचितमस्ति ।

सानुमती—अत एव = अस्मात् कारणात् एव तपस्विन्याः = अनुकम्पार्हायाः शकुन्तलायाः परिणये = पाणिग्रहे अधर्मभीरुः = पापभीतस्य अस्य राजर्षेः =दुष्यन्तस्य सन्देहः =

---

पर यही कार्य कठोर हृदय वाला मैं यहाँ आकर अज्ञानवश भूल गया ।

सानुमती—हाँ राजा ने तो उसे बुलाने की यह बहुत ही सुन्दर और रमणीय अवधि रक्खी थी, पर विधाता=दुर्भाग्य ने ही सब काम बिगाड़ दिया । अर्थात् वह उत्तम अवधि गड़बड़ा गयी ।

विदूषक—अच्छा तो मित्र ! शकुन्तला के हाथ में पहनाई हुई यह अंगूठी रोहित = रोहू मछली के पेट में कैसे पहुँच गई ।

राजा—शचीतीर्थ की वन्दना करती हुई तुम्हारी सखी शकुन्तला के हाथ से यह गङ्गा के प्रवाह में गिर गई थी ।

विदूषक—यह संभव है । यह बात ठीक जँचती है ।

सानुमती—इसीलिए अधर्म से डरने वाले इस राजर्षि को बेचारी शकुन्तला के साथ गुप्त

---

21 पाठा०—१. तच्च मोहाद्दारुणमनुष्ठितम् ? २. शचीतीर्थे सलिलं । ३. वन्दमानायास्तव सख्याः परिभ्रष्टम् ।

२१ शाकु०-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA