अभिज्ञानशाकुन्तलम् (विमला-चन्द्रकला संस्कृत-हिन्दी व्याख्या सहित)

षष्ठोऽङ्कः ३३७

सानुमती—सव्वहा पमज्जिदं तुए पच्चादेसदुक्खं सउंदलाए । [ सर्वथा प्रमाजितं त्वया प्रत्यादेशदुःखं शकुन्तलायाः । ]

( प्रविश्य )

चतुरिका—जेदु जेदु भट्टा । वठ्ठिआकरंडअं गेण्हिअ इदोमुहं पत्थिद म्हि । [ जयतु जयतु भर्ता । वर्तिकाकरण्डकं गृहीत्वेतोमुखं प्रस्थितास्मि । ]

राजा—किं च ।

चतुरिका—सो मे हत्थादो अंतरा तरलिआदुदीआए देवीए वसुमदीए अहं एव्व अज्जउत्तस्स उवणइस्सं त्ति सबलक्कारं गहीदो । [ स मे हस्तादन्तरा तरलिकाद्वितीयया देव्या वसुमत्याऽहमेवार्यपुत्रस्यापनेष्यामीति सबलात्कारं गृहीतः । ]

---

समागमः = मत्सामीप्यागमनमिति स्वप्नसमागमः दर्शनं तु खिलीभूतः = उपहतः प्रतिहतः निषिद्धः, अनिद्रया विनाशितः विधिनतः किञ्च बाष्पः तां तां पूर्वावस्थां स्मरतो मे दुःखान्नेत्राभ्यां स्रवदश्रुजलम् तु चित्रगतामपि = आलेख्ये लिखितामपि एनां प्रियां द्रष्टुं = अवलोकयितुं न ददाति = दर्शनं प्रतिसन्धे, चित्रादिना मनोविनोदनमपि मे देवं न सहते किं करोमि मन्दभाग्यः इति भावः । अत्र हेतुनुप्रासौ अलङ्कारौ अनुष्टुप् छन्दश्च ।

सानुमती—अथ राज्ञोऽवस्थामलोक्यप्सरा सानुमती सकरुणमाह—सर्वथा सर्वप्रकारेण वाङ्मनःकायकैर्व्यापारैः शकुन्तलायाः = सख्या प्रत्यादेशदुःखं प्रत्यादेश एव दुःखं प्रत्यादेशदुःखं अन्वादेशदुःखम् परित्यागकष्टं प्रमाजितं = दूरीकृतम् प्रोञ्छितम् ।

( प्रविश्य = अन्तरागत्य )

चतुरिका—जयतु जयतु भर्ता = स्वामी महाराजः सर्वोत्कर्षेण वर्तताम् वर्तिका = चित्रलेखनसाधनं करण्डकं = रङ्गभाजनम् । वर्तिकायाः करण्डकमिति वर्तिकाकरण्डकम् = वर्णकमञ्जूषाम् । गृहीत्वा = आदाय इतः = इह अस्यां दिशि मुखं = वदनं यस्मिन् कर्मणि यथास्यात्तथा इतोमुखम् = भवदभिमुखम्, प्रचलिता = प्रस्थिता अस्मि ।

राजा—ततः किम् = त्वं प्रस्थितासि ततः किं जातम् ? तत् कथयेत्यर्थः ।

चतुरिका—स तूलिकाकरण्डकः मे = मम हस्तात् = करात् अन्तरा = मध्येमार्गं तरलिकाद्वितीया = तरलिका सङ्गिनी यस्याः सा तया तरलिकाद्वितीया देव्या राजमहिष्या वसुमत्य अहमेव आर्यपुत्रस्य = स्वामिनः उपनेष्यामि = समीपे प्रापयिष्यामि इति = इद-

---

सानुमती—वस्तुतः इस कथन से तुमने शकुन्तला के परित्याग का दुःख सब तरह से धो दिया है ।

( प्रवेश करके )

चतुरिका—जय हो, जय हो स्वामी की, महाराज ! मैं ब्रुश और रंग की पेटी को लेकर इधर की ओर आ रही थी ।

राजा—तो फिर क्या हुआ ?

चतुरिका—तरलिका के द्वारा अनुगमन की जाती हुई महारानी वसुमती ने बीच में ही 'मैं ही इसे महाराज के पास पहुँचाऊँगी' ऐसा कहकर जबर्दस्ती मेरे हाथ से छीन लिया ।

२२ शाकु०