अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

अभिज्ञानशकुन्तलम् द्वितीयोऽङ्कः 123

विस्समीअदु। (युक्तं नाम एतत् यत् त्वया राजकार्याणि तादृशं च अस्खलितपदं प्रदेशमुज्झित्वा वनचरवृत्तिना भवितव्यमिति। किमत्र मन्त्रयतामहं पुनः ब्राह्मणः प्रत्यहं श्वापदानुसरणैः संक्षोभितसन्धिबन्धनात्मनः अङ्गानामनीशोऽस्मि। तत्प्रसीद, एकाहम् तावद्विश्रम्यताम्।)

राजा- (स्वगतम्) अयमेवमाह। ममापि कण्वसुताम् अनुस्मृत्य मृगयां प्रति निरुत्सुकं चेतः। तथा हि-

न नमयितुमधिज्यमुत्सहिष्ये धनुरिदमाहितसायकं मृगेषु।
सहवसतिमुपेत्य यैः प्रियायाः कृत इव लोचनकान्तिसंविभागः ।।२-३।।

विदूषकः- (राजानमवलोक्य) अत्थभवं किं पि हिअए कदुअ मन्तेदि। अरण्णे क्खु मए रुदिदं। (अत्रभवान् किमपि हृदये कृत्वा मन्त्रयते। अरण्ये खलु मया रुदितम्।)

राजा- (सस्मितम्) किमन्यत्। अनतिक्रमणीयं सुहृद्वाक्यमिति स्थितोऽस्मि।

विदूषकः- (सपरितोषम्) तेण हि चिरं मे जीव। (तेन हि चिरं मे जीव।)
(इत्युत्थातुमिच्छति।)

राजा- तिष्ठ, शृणु मे सावशेषं वचः।

विदूषकः- आणवेदु भवं। (आज्ञापयतु भवान्।)

राजा- विश्रान्तेन भवता ममान्यस्मिन्ननायासे कर्मणि सहायेन भवितव्यम्।

विदूषकः- किं मोदअखज्जिकाए। (किं मोदकखादिकायाम्।)

राजा- यद्वक्ष्यामि।

विदूषकः- गहिदो खणो। (गृहीतः क्षणः।)

राजा- कः कोऽत्र भोः

(प्रविश्य) दौवारिकः- आणवेदु भट्टा। (आज्ञापयतु भर्ता।)

राजा- रैवतक, सेनापतिस्तावदाहूयताम्।

दौवारिकः- तथा। (इति निष्क्रम्य पुनः सेनापतिना सह प्रविश्य), एदु एदु अज्जो।

---

न [नमयितुम्०]। (2-3) आहितसायकमर्पितशरम्। (शाखाभोग 4118) संविभागोऽर्धवटनम्। अत्रभवान् किमपि हृदये कृत्वा मन्त्रयते। अरण्ये खलु मया रुदितम्, कोऽपि न शृणोतीति भावः।

तेन हि चिरंजीव। आज्ञापयतु भवान्। किं मोदकखादिकायाम्। गृहीतः क्षणः। अवधानं कृतमित्यर्थः। निर्व्यापारस्थितिः क्षण इत्यमरः।। क्षण उत्सव इत्यनन्तार्णवः।

गृहीतः प्रणय इति शङ्करः पठति।