अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

अभिज्ञानशकुन्तलम् तृतीयोऽङ्कः 141

अनुसूया–सहि, रोअदि मे सुउमारो एसो पओओ। किं वा सउन्तला भणादि। (सखि, रोचते मे सुकुमारः एषः प्रयोगः। किं वा शकुन्तला भणति।)

शकुन्तला–णिओओ वि विअप्पीअदि। (नियोगोऽपि विकल्प्यते।)

प्रियंवदा–तेण हि अत्तणो उवव्णासाणुरूर्वं चिन्तेहि किं पि ललिदोवणिबन्धणं गीदअं। (तेन हि आत्मनः उपन्यासानुरूपं चिन्तय किमपि ललितोपनिबन्धनं गीतकम्।)

शकुन्तला–चिन्तइस्सं। किं तु अवहीरणाभीरुअं वेवदि मे हिअअं। (चिन्तयिष्यामि। किं तु अवधीरणाभीरुकं वेपते मे हृदयम्।)

राजा–

अयं स ते तिष्ठति संगमोत्सुको विशङ्कसे भीरु यतोऽवधीरणाम्। लभेत वा प्रार्थयिता न वा श्रियं श्रियो दुरापः कथमीप्सितो भवेत्॥३-16॥

अपि च–

अयं स यस्मात्प्रणयावधीरणाम् अशङ्कनीयां करभोरु शङ्कसे। उपस्थितस्त्वां प्रणयोत्सुको जनो न रत्नमन्विष्यति, मृग्यते हि तत्॥३-17॥

सख्यौ–अइ अत्तगुणावमाणिणि। को णाम संतावणिव्वावइत्तिअं सारदीअं जोण्हं आदवतेण वारइस्सदि। (अयि आत्मगुणावमानिनि, को नाम संतापनिर्वापयित्रीं शारदीयां ज्योत्स्नाम् आतपत्रेण वारयिष्यति।)

---

सखि, मदनलेखं इदानीमस्याः क्रियतां। स्मरभावसूचकं लिखनम् अनङ्गलेखः। नृपसंविधगमनयोग्यतामाह-तमहं सुमनोगोपितं कृत्वा देवताशेषापदेशेन तस्य राज्ञो हस्तं प्रापयिष्यामि। सुमनः पुष्पाणि, शेषं निर्माल्यम्। सखि, रोचते मे सुकुमार एष प्रयोगः। किम्वा शकुन्तला भणति। नियोगो³³ऽपि विकल्प्यते। हृदयङ्गम एवायं पक्षो मयेति भावः। तेन हि आत्मन उपन्यासानुरूपं चिन्तय ललितोपनिबन्धं ग(गी)तिः। उपन्यासस्तु वाङ्मुख इत्यमरः। चिन्तयिष्यामि। किन्त्वव-धीरणाभीरुकं नृपकृत-तिरस्कार-त्रस्तं मे हृदयम्।

अय०।। (3-16) प्रार्थयिता जनः श्रियं लभेत वा न वा। लक्ष्म्या ईप्सितस्तु कथं दुर्लभो भवेत्, अपि तु नेत्यर्थः। दृष्टान्तोऽलंकारः। उक्ति पोषमाह।

अय०।। (3-17) प्रणयः प्रेमा। अयं स प्रणयाकाङ्क्षी त्वामुपस्थित इत्यन्वयः। रत्नं कर्तृ, अयमपि दृष्टान्तः।।

---

33. वियोगोपि इति 4118 इत्यत्र पाठः।