अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

146	चन्द्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्

प्रियंवदा—हला चवलो क्खु एसो। णं णिवारिदुं एआइणी ण पारेसि। ता अहं पि सहाअत्तणं करइस्सं। (सखि, चपलः खल्वेषः। एनं निवारयितुमेकाकिनी न पारयसि। तदहमपि सहायत्वं करिष्यामि।) (इत्युभे प्रस्थिते)

शकुन्तला—इदो अण्णदो ण वो गन्तुं अणुमण्णे जदो असहाइणि म्हि। (इतः अन्यतः न वां गन्तुमनुमन्ये यतः असहायिन्यस्मि।)

उभे—(सस्मितम्) तुमं दाव असहाइणी जाए पुढवीणाधो समीवे वट्टदि। (त्वं तावत् असहायिनी यस्याः पृथिवीनाथः समीपे वर्तते।)

(इति निष्क्रान्ते)

शकुन्तला—कधं गदाओ पिअसहीओ। (कथं गते प्रियसख्यौ।)

राजा—(दिशोऽवलोक्य) सुन्दरि अलमावेगेन। नन्वयमाराधयिता जनस्ते सखीभूमौ वर्तते। तदुच्यताम्।

किं शीकरैः क्लमविमर्दिभिरार्द्रवातं
संचालयामि नलिनीदलतालवृन्तम्।
अङ्के निधाय चरणावुत पद्मताम्रौ
संवाहयामि करभोरु यथासुखं ते॥३–२५॥

---

प्रियम्वदे³⁷, एष तपस्वी मृगपोतक इतस्ततो दत्तदृष्टिर्नूनं मातरं प्रभ्रष्टाम्³⁸ अनुसरति, तत् संयोजयाम्येनम्। तपस्वी तापसे दीन इति कोषः। सखि, चपलः खल्वेष नूनं, निवारयितुमेकाकिनी न पारयि(ष)ष्यसि, तदहमपि सहायत्वं करिष्यामि, तवेत्यर्थः। इतोऽन्यतो युवयोर्गमनं नानुमन्ये, त(य)तोऽसहायिन्यस्मि। त्वम् इदानीमस्यसहायिनी?, यस्याः समीपे पृथिवीनाथो वर्तते। कथं गते प्रियसख्यौ। आवेगः सखीजनोत्कण्ठा।

किं शी०।। (3-25) शीकरोऽम्बुकणाः सृता इत्यमरः। सञ्चारयामि करोमीत्यर्थः। नलिनीदलमेव तालवृन्तं व्यजनम्। उत अथवा, पद्मेति पद्मवल्लोहितौ। एतेन पद्मिनी[त्व]मस्याः [ध्वनितम्]। तदुक्तं-

मुखहस्तौ च पादौ च पद्मतुल्यं बिभर्ति या।
सर्वतः पद्मगन्धाढ्या पद्मिनी सा प्रकीर्तितेति।।

संवाहयामि पीडयामि। हे करभोरु, करभः प्राण्यङ्गं, तदिव ऊरुर्यस्याः शुभलक्षणमिदम्। तदुक्तम्-हस्तिहस्त-निभै-र्वृत्तैरच्छाभैः करभोपमैः। प्राप्नुवन्त्यूरुभिः शश्वत् स्त्रियः सुखम् अनङ्गजामिति।। व्यजनं तालवृन्तक-मित्यमरः। मालाख्यं लक्षणमिदम्। तदुक्तम् माला स्यान्यदभीष्ट्यार्थं नानार्थप्रतिपादनमिति। न माननीये-ष्वात्मानमपराध्यिष्यामि। अपरीति अनपगततीव्रातपः निर्वाण-मस्तङ्गमेनैन निर्वृतो गजमज्जने इति मेदिनी।

---

37. प्रियम्वुदे इति 4117 इत्यत्र पाठः।
38. प्रदृष्टाम् इति 4117 इत्यत्र पाठः।