अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

अभिज्ञानशकुन्तलम् तृतीयोऽङ्कः 147

शकुन्तला—ण माणणीएसुं अत्ताणं अवराहइस्सं।
(न माननीयेषु आत्मानमपराध्यिष्यामि।) (अवस्थासदृशमुत्थाय प्रस्थिता)
राजा—(अवष्टभ्य) सुन्दरि, अपरिनिर्वाणो दिवसः। इयं च ते शरीरावस्था।
उत्सृज्य कुसुमशयनं नलिनीदलकल्पितस्तनावरणा।
कथमातपे गमिष्यसि परिबाधाकोमलैरङ्गैः॥३–२६॥
(इति धारयति)

शकुन्तला—मुञ्च मुञ्च। ण क्खु अत्तणो पहवामि। अथवा सहीमेत्तसरणा किं दाणिं एत्थ करइस्सं। (मुञ्च मुञ्च न खल्वात्मनः प्रभवामि। अथवा सखीमात्रशरणा किमिदानीमत्र करिष्यामि।)
राजा—धिक्। व्रीडितोऽस्मि।
शकुन्तला—ण क्खु अहं महाराअं भणामि। देव्वं उवालहामि। (न खल्वहं महाराजं भणामि। दैवमुपालभे।)
राजा—अनुकूलकारि दैवं किमुपालभ्यते।
शकुन्तला—कधं दाणिं ण उवालहिस्सं जं मं अत्तणो अणीसं परगुणेहिं लोहावेदी। (कथं इदानीं न उपालप्स्ये यत् मामात्मनः अनीशां परगुणैः लोभयति।)
राजा—(स्वगतम्)
अप्यौत्सुक्ये महति दयितप्रार्थनासु प्रतीपाः
काङ्क्षन्त्योऽपि व्यतिकरसुखं कातराः स्वाङ्गदाने।
आबाध्यन्ते न खलु मदनेनैव लब्धान्तरात्वाद्
आबाधन्ते मनसिजमपि क्षिप्तकालाः कुमार्य्यः॥३–२७॥
(शकुन्तला गच्छत्येव)
राजा—कथमात्मनः प्रियं न करिष्ये। (उपसृत्य पटान्तरमवलम्बते)

---

(3-26) इयं ग्रीष्मातपासहिष्णुः। परिबाधायां कोमलैर्दुःखासहैहित्यर्थः। अङ्गैर्विशिष्ट्य।। मुञ्च मुञ्च, न खल्वात्मनः प्रभवामि। येन त्वन्मनोरथपूरणं क्रियते(क्रियेत) इति भावः। अथवा सखीमात्रशरणा किमिदानीम् अत्र करिष्यामीति। अतो यातुं देहीति बाह्यतः हृदयन्त्वभ्युपगम(तः?) एव। राज्ञः शैथिल्यशङ्कां निराचिकीर्षुराह–न खल्वहं महाभागं भणामि, दैवं प्राक्तनकर्म्म उपालभे निन्दामि। कथमदानीं नोप(पा)लप्से, यदात्मनोऽनीशां मां परगुणैर्लोभयति।

अपि०।। (3-27) व्यतिकरः सम्पर्कः। मनसिजबाधे हेतुरयम्। अन्तरमवकाशः। अयं तु कुमारीबाधे हेतुः क्षिण्डे(प्ते)ति। अतिक्रान्तसुरतसमयाः। अन्योन्यं बाध्यबाधकतेत्यर्थः। काव्यलिङ्गमलंकारः।।