अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

148 चन्द्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्

शकुन्तला-पोरव, रक्ख विणअं। इदो तदो इसीओ सञ्चरन्ति। (पौरव, रक्ष विनयम्। इतस्ततः ऋषयः सञ्चरन्ति।)

राजा-सुन्दरि, अलं गुरुजनाद्भयेन। न ते विदितधर्मा तत्रभवान् कण्वः खेदमुपयास्यति।

गान्धर्वेण विवाहेन बह्व्योऽथ मुनिकन्यकाः।
श्रूयन्ते परिणीतास्ताः पितृभिश्चानुमोदिताः॥३-२८॥

(दिशोऽवलोक्य) कथं प्रकाशं निर्गतोऽस्मि।

(शकुन्तलां हित्वा पुनस्तैरेव पदैः प्रतिनिवर्तते)

शकुन्तला-(पदान्तरे प्रतिनिवृत्य साङ्गभङ्गम्) पोरव, अणिच्छापूरओ वि संभासणमेत्तएण परिचिदो अअं जणो ण विसुमरिदव्वो।

(पौरव, अनिच्छापूरकोऽपि संभाषणमात्रेण परिचितोऽयं जनः न विस्मर्तव्यः।)

राजा-सुन्दरि,

त्वं दूरमपि गच्छन्ती हृदयं न जहासि मे।
दिनावसानच्छायेव पुरोमूलं वनस्पतेः॥३-२९॥

शकुन्तला-(स्तोकमन्तरं गत्वा आत्मगतम्) हद्धी हद्धी। इमं सुणिअ ण मे चलणा पुरोमुहा पसरन्ति। भोदु। इमेहिं पज्जन्तकुरुवएहिं ओवारिदसरीरा पेक्खिस्सं दाव से भावाणुबन्धं। (हा धिक् हा धिक्। इदं श्रुत्वा न मे चरणौ पुरोमुखौ प्रसरतः। भवतु एभिः पर्यन्तकुरबकैः अपवारितशरीरा प्रेक्षिष्ये तावदस्य भावानुबन्धम्।)

(तथा कृत्वा स्थिता)

राजा-कथमेवं प्रिये अनुरागैकरसं मामुत्सृज्य निरपेक्षैव गतासि।

अनिर्दयोपभोग्यस्य रूपस्य मृदुनः कथम्।
कठिनं खलु ते चेतः शिरीषस्येव बन्धनम्॥३-३०॥

शकुन्तला-एदं सुणिअ णत्थि मे विहवो गच्छिदुं। (एतत् श्रुत्वा नास्ति मे विभवः गन्तुम्।)

---

पौरव, रक्ष विनयम्। इतस्तत ऋषयः सञ्चरन्ति। अत्रभवान् पूज्यः। गान्ध०॥ (3-28) इच्छयान्योन्यसंयोगः कन्यायाश्च वरस्य च। गान्धर्वः स तु विज्ञेयो मैथुन्यः कामसम्भवः॥ इति मनुः। आख्याननामा नाट्यालङ्कारोऽयम्। तदुक्तम्-आख्यानं यत्र दृष्टान्तात् पुरावृत्तस्य कीर्तनमिति। प्रकाशं प्रकटं यथा स्यात्। प्रकाशश्चत्वरं, प्रकाशश्चत्वरे भासीति नानार्थ इति शङ्करः। पौरव, अनिच्छापूर्व्व(र)कोऽपि सम्भाषणमात्रेण परिचितोऽयं जनो न विस्मर्त्तव्यः। त्वं दूरमिति०॥ (3-29) पुरोमूलं पूर्व्वदिक्सम्बन्धिमूलं। पश्चिमादिक्सम्बन्धिमूलस्य च्छायां च्छायया परित्यागात्। वृक्षमात्रे वनस्पतैरिति कोषः। हा धिक् एतच्छ्रुत्वा न मे चरणौ पुरोमुखौ प्रसरतः। भवत(तु) एतैः पर्यन्तकुरबकैनिर्कटबाणकुसुमैरम्लान-पुष्पैर्वापवारितशरीरा प्रेक्षिष्ये तावदस्य भावानुबन्धम्। अनि०॥