अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

164	चन्द्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्

शकुन्तला—उइदं पि एदं अज्ज बहुमण्णिदव्वं। जदो दुल्लहं दाव पुणो मे सहीमण्डणं भविस्सदि। (उचितम् अपि एतद् अद्य बहुमन्तव्यम्, यतः दुर्लभं तावत् पुनः मे सखीमण्डनं भविष्यति।) (इति बाष्पं विसृजति।)

सख्यौ—सहि, ण जुत्तं मङ्गलआले रोदिदुं। (सखि, न युक्तं मङ्गलकाले रोदितुम्।)

(अश्रूणि परिमृज्य नाट्येन प्रसाधयतः)

प्रियंवदा—अहो, आहरणारिहं दे रूवं अस्समसुलहेहिं पसाहणेणिं विप्पआरीअदि। (अहो, आभरणार्हं ते रूपमाश्रमसुलभैः प्रसाधनैः विप्रकार्यते।)

प्रविश्य आभरणहस्तो मुनिकुमारकः—इदमलङ्कारजातम् अलङ्क्रियतामायुष्मती।

(सर्वा विलोक्य विस्मिताः)

गौतमी—वच्छ हारीद, कुदो एदं। (वत्स हारीत, कुतः एतत्।)

हारीतः—तातकण्वप्रभावात्।

गौतमी—किं माणसी सिद्धी। (किं मानसी सिद्धिः।)

हारीतः—न खलु। श्रूयताम्। तत्रभवता कण्वेन वयमाज्ञापिताः शकुन्तलाहेतोर्वनस्पतिभ्यः कुसुमान्याहरतेति। ततः—

क्षौमं केन चिदिन्दुपाण्डु तरुणा माङ्गल्यमाविष्कृतं
निष्ठ्यूतश्चरणोपभोगसुलभो लाक्षारसः केनचित्।
अन्येभ्यो वनदेवताकरतलैरापर्वभागोत्थितै-
र्दत्तान्याभरणानि नः किसलयच्छायाप्रतिस्पर्धिभिः ॥ 4-7॥

प्रियंवदा—(शकुन्तलां विलोक्य) कोडरसंभवा वि महुअरी पोक्खरमहुं जेव अहिलसदि। (कोटरसम्भवापि मधुकरी पुष्करमध्वेवाभिलषति।)

---

स्वागतं प्रियसखीभ्यामितो निषीदतुम्। सखि, ऋज्वी तावद्भव, यावत्ते मङ्गलसमालभनं कुर्व्वः। उचितम् अप्येतदद्य बहुमन्तव्यं यतो दुर्लभं तावत् पुनर्मे सखीमण्डनं भविष्यति। सखि न युक्तं मङ्गलकाले रोदितुम्। हद्धी खेदे। अहो इति शङ्करः। कष्टमिति व्याचष्टे च।

आभरणान्तेऽस्य वा रूपमाश्रमसुलभैः प्रसाधनैर्विप्रक्रियते पीड्यते। विप्रलभ्यत इति शङ्करः पठति। जातं समूहः वत्स हारीत, कुत इदम्? किं मानसीसिद्धिः?।

क्षौमं०॥(4-7) क्षौमं वाल्कलवस्त्रभेदः पट इति ख्यातः। सोमवन्मनपत्यषे⁵⁷ (?)। क्षु-धातोः क्षौमेति साधुः। स्वार्थिकेऽणि क्षौममिति। निष्कृत उद्गीर्णः प्रकाशित इत्यर्थः। चरणानुरागसदृश-श्चरणरञ्जनयोग्यः, चरणोपभोगसुलभ इति वा पाठः। लाक्षेत्यलक्तकद्रवः। आपर्वेति, पर्वभागपर्यन्तम् उद्गतैर्नोऽस्मभ्यम्। सखि, कोटर-सम्भवापि मधुकरी पुष्परसं मध्वेवाभिलषति।

---

⁵⁷. सोमवन्मनद्यये इति 4।18 इत्यत्र पठ्यते।