अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

184 \hfill चन्द्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्

राजा-(शकुन्तलां निर्वर्ण्य) (आत्मगतम्)
इदमुपनतमेवं रूपमक्लिष्टकान्ति
प्रथमपरिगृहीतं स्यान्न वेत्यध्यवस्यन्।
भ्रमर इव निशान्ते कुन्दमन्तस्तुषारं
न खलु सपदि भोक्तुं नापि शक्नोमि मोक्तुम्॥५-२०॥

प्रतिहारी-(स्वगतम्) अहो, धम्मावेक्खिदा भट्टिणो। ईदिसं णाम सुहोवणदं इत्थीरदणं पेक्खिअ को अण्णो विआरेदि। (अहो, धर्मापेक्षिता भर्तुः, ईदृशं नाम सुखोपनतं स्त्रीरत्नं प्रेक्ष्य कः अन्यः विचारयति।)

शार्ङ्गरवः-भो राजन्, किमिदं जोषमास्यते।

राजा-भोस्तपस्विन्, चिन्तयन्नपि न खलु स्वीकरणमत्रभवत्याः स्मरामि। तत्कथमिमाम् अभिव्यक्तसत्त्वलक्षणामात्मानं क्षेत्रियमिव मन्यमानः प्रतिपत्स्ये।

शकुन्तला-(स्वगतम्) हद्धी हद्धी कथं परिणए ज्जेव सन्देहो। भग्गा दाणिं मे दूरारोहिणी आसालदा। (हा धिक् हा धिक्, कथं परिणये एव सन्देहः। भग्नेदानीं मे दूरारोहिणी आशालता।)

शार्ङ्गरवः-मा तावत्-
कृतावमर्शामनुमन्यमानः सुतां त्वया नाम मुनिर्विमान्यः।
दुष्टं प्रतिग्राहयता स्वमर्थं पात्रीकृतो दस्युरिवासि येन॥५-२१॥

---

इदम्० ।। (5-20) एवमुपनतमेभिः स्तूयमानयोपस्थापितं रूपमवयवसौष्ठवं समुदायशोभेति शङ्करः। कान्तियौवनजन्या शोभा प्रत्यवयवशोभेति शङ्करः। अन्ये त्वेवं रूपं स्त्रीरत्नमिति व्याचक्षते। अध्यवस्यन् चिन्तयन्।। अहो धर्मापेक्षिता भर्तुः। अत्र हेतुमाह-ईदृशं नाम सुखोपनतं स्त्रीरत्नं प्रेक्ष्य कोऽन्यो विचारयति। हद्धी शब्दः स्त्रियां देशी। किमितीति०। तूष्णीमर्थे मुखे$^{75}$ जोषम् इत्यमरः।। स्वीकरणं विवाहः। अभिव्यक्तेति। प्रौढगर्भा हा धिक् कथं परिणय एव सन्देहः। भग्नेदानीं मे दूरारोहिणी आशालता।

कृता० ।। (5-21) त्वया तावन्मुनिः कण्वो मा विमान्यः अनादरणीयः। किं कृत्वा कृतावमर्षां स्वयं कृतपरिणयां अर्थात् त्वया सुतां अवमान्य अनादृत्य। हे मान्य। प्राचीन-विदेशी-पुस्तकेऽयमेव पाठः। अनुमान्यमान इति पाठस्तु विचार्य्यः। येन मुनिना त्वं पात्रीकृतोऽसि पुरस्कृतोऽसि स्वकीयमर्थं प्रतिग्राहयता। त्वं कीदृक् दुष्टः कापटिकः दुष्टमिति केचित्। दस्युश्चोरः।।

इदमवस्थान्तरं गते तादृशेऽनुरागे किं वा स्मारितेन। अथवा आत्मा इदानीं मे मया शोधनीयः।

---

75. प्रकाशितमैथिलपुस्तके सुखे जोषम् इति पठ्यते।