अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)
Abhijnanashakuntalam of Kalidasa Hindi
महाकवि कालिदास द्वारा
स्रोत: Abhijnanashakuntalam with Sandarbhadipika Tika & Hindi Translation (उद्गम)
पृष्ठ 202, कुल 262 में से
संदर्भ में पढ़ें188 | चन्द्रशेखरचक्रवर्तिकृतसन्दर्भदीपिकया समलङ्कृतम्
( यूयमेव प्रमाणं जानीथ धर्मस्थितिञ्च लोकस्य।
लज्जाविनिर्जिता जानन्ति न किमपि महिलाः ) ॥ ५–२६ ॥$^{76}$
सुट्ठु। इदाणिं अत्तच्छन्दाणुआरिणी संवृत्त म्हि जा इमस्स पुरुवंसस्स पच्चएण मुहमधुणो हिअअपत्थरस्स हत्थब्भासं उवगदा।
( सुष्ठु, इदानीमात्मच्छन्दानुकारिणी संवृत्तास्मि, या अस्य पुरुवंशस्य प्रत्ययेन मुखमधोः हृदयप्रस्तरस्य हस्ताभ्यासमुपगता।)
( इति पटान्तेन मुखमावृत्य रोदिति।)
शार्ङ्गरवः – इत्थमप्रतिहतं चापलं दहति।
अतः समीक्ष्य कर्तव्यं विशेषात्सङ्गतं रहः।
अज्ञातहृदयेष्वेवं वैरीभवति सौहृदम्॥ ५–२७॥
राजा – अयि भोः। किमत्रभवतीवचनसम्प्रत्ययादेवास्मान्सम्भृतदोषैरधिक्षिपथ।
शार्ङ्गरवः – (सासूयम्) श्रुतं भवद्भिरधरोत्तरम्।
आ जन्मनः शाठ्यमशिक्षितो यस्तस्याप्रमाणं वचनं जनस्य।
पराभिसन्धानमधीयते यै र्विद्येति ते सन्ति किलाप्तवाचः॥ ५–२८॥
राजा – हंहो सत्यवादिन्, अभ्युपगतं तावदस्माभिरेवंविधा एव वयम्। किं पुनरिमाम् अभिसन्धाय लभ्यते।
शार्ङ्गरवः – विनिपातः।
राजा – विनिपातः पौरवैर्लभ्यत इत्यश्रद्धेयमेतत्।
शार्ङ्गरवः – भो राजन्, किमत्रोत्तरोत्तरैः। अनुष्ठितो गुरुनियोगः। सम्प्रति निवर्तामहे वयम्।
तदेषा भवतः पत्नी त्यज वैनां गृहाण वा।
उपयन्तुर्हि दारेषु प्रभुता सर्वतोमुखी॥ ५–२९॥
गौतमि, गच्छाग्रतः। ( इति प्रस्थिताः)
मधुवचनस्येत्यर्थः। हृदयशस्त्रधारकस्य हस्ताभ्यासमुपगता। अभ्यासः समीपम्। अधरोत्तरं निकृष्टप्राधान्यम्।।
आ ज०।। (5–28) अशिक्षित इति कर्तरि क्तः। अभिसन्धानं हिंसा मायेति सोलुण्ठम्। हं हो सत्यवादिन् इति अक्षमा नाट्यालङ्कारः। तदुक्तम्– अक्षमा स्यात् परिभवः स्वल्पोऽपि न विसह्यत इति। सक्रोधम् आह– “विनिपातो” नरकगमनम्। तदे०।। (5–29) उपयन्तुः परिणेतुः, सर्वतोमुखी सर्वकरणसमर्था।
- अंशोऽयं रिचार्ड पिशेलेन सम्पादिते पाठे न स्वीकृतः।