अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

अभिज्ञानशकुन्तलम् षष्ठोऽङ्कः 209

मिश्रकेशी—जो जो पिअसहीए अहिमदो पदेसो तं तं आलिहिदुकामो त्ति तक्केमि। (यः यः प्रियसख्याः अभिमतः प्रदेशः तं तमालिखितुकाम इति तर्कयामि।)

राजा—सखे, श्रूयताम्।

कार्या सैकतलीनहंसमिथुना स्रोतोवहा मालिनी
पादस्तामभितो निषण्णचमरो गौरीगुरोः पावनः।
शाखालम्बितवल्कलस्य च तरोर्निर्मातुमिच्छाम्यधः
शृङ्गे कृष्णमृगस्य वामनयनं कण्डूयमानां मृगीम्॥ 6–20॥

विदूषकः—(अपवार्य) जधा मन्तेदि तथा तक्केमि पूरिदो अणेण चित्तफलओ आइदीहिं कुच्चाणदाणं तावसाणं ति। (यथा मन्त्रयते तथा तर्कयामि पूरितः अनेन चित्रफलकः आकृतिभिः कूर्चानतानां तापसानाम् इति।)

राजा—अन्यच्च शकुन्तलायाः प्रसाधनमभिप्रेतमत्रालिखितुं विस्मृतमस्माभिः।

विदूषकः—किं विअ। (किमिव।)

मिश्रकेशी—वणवासस्स कण्णआभावस्स च सरिसं भविस्सदि। (वनवासस्य कन्यकाभावस्य च सदृशं भविष्यति।)

राजा—

कृतं न कर्णापिर्तबन्धनं सखे शिरीषमागण्डविलम्बिकेसरम्।
न वा शरश्चन्द्रमरीचिकोमलं मृणालसूत्रं रचितं स्तनान्तरे॥ 6–21॥

विदूषकः—किं णु क्खु तत्थभोदी रत्तकुवलअसोहिणा अग्गहत्थेण मुहं ओवारिअ चकिदचकिदा विअ ठिदा। (दृष्ट्वा) आं एसो दासीएपुत्तो कुसुमरसपाडच्चरो धिट्ठमहुअरो तत्थभोदीए वअणकमलं अहिलसदि। (किन्नु खलु तत्रभवती रक्तकुवलयशोभिना अग्रहस्तेन मुखमपवार्य चकितचकितेव स्थिता। आम्। एषः दास्याःपुत्र कुसुमरेस-पाटच्चरः धृष्टमधुकरः तत्रभवत्याः वदनकमलमभिलषति।)

---

कार्येति०॥ (6–20)—सैकतं वालुकातटम्। पादः प्रत्यन्तपर्वतः कार्य इत्यनुषङ्गः। तामभितः मालिनीसमीपे गौरीगुरोर्हिमालयस्य। कृष्णमृगस्य⁸⁴ कृष्णसारस्य॥ यथा मन्त्रयति तथा तर्कयामि। पूरितोऽनेनेति चित्रफलक आकृतिभिः कूर्चानतानां तापसानाम्। कूर्चः श्मश्रुः। कूर्चो विकत्थने मध्ये भ्रुवोः श्मश्रूणि केतव इति विश्वः। किमिव, इव शब्दो वाक्यालङ्कारे। वनवासस्य कन्यकाभावस्य च सदृशं भविष्यति।

कृतमिति०॥ (6–21)॥ बन्धनं वृन्तम्। कोमलं रम्यम्॥ किं न खलु तत्रभवती रक्तकुवलयशोभिनाग्रहस्तेन मुखमपवार्य चकितेव स्थिता।

---

84. मैथिलीयपाठे (पुस्तके) शब्दोऽयमस्ति।