अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

॥ सप्तमोऽङ्कः॥

(ततः प्रविशत्याकाशवर्त्मना रथारूढो राजा मातलिश्च)

राजा—मातले, अनुष्ठितनिदेशोऽपि मघवतः सत्क्रियाविशेषादनुपयुक्तमिवात्मानं समर्थये।

मातलिः—आयुष्मन्, उभयत्राप्यसंतोषमवगच्छ। कुतः—

उपकृत्य हरेस्तथा भवाल्लँघु सत्कारमवेक्ष्य मन्यते।
गणयत्यवदानसंमितां भवतः सोऽपि न सत्क्रियामिमाम्॥7-1॥

राजा—मा मैवम्। स खलु मनोरथानामप्यतिदूरवर्ती विसर्जनावासरे सत्कारः। मम हि दिवौकसां समक्षमधार्धासनोपविष्टस्य

अन्तर्गतप्रार्थनमन्तिकस्थं जयन्तमुद्वीक्ष्य कृतस्मितेन।
प्रमृज्य वक्षो हरिचन्दनाङ्कं मन्दारमाला हरिणा पिनद्धा॥7-2॥

मातलिः—किमिव सुरेशादायुष्मान्नार्हति। पश्य—

सुखपरस्य हरेरुभयैः कृतं त्रिदिवमुद्धृत-दानवकण्टकम्।
तव शरैरधुना नतपर्वभिः पुरुषकेसरिणश्च पुरा नखैः॥7-3॥

राजा—अत्र खलु शतक्रतोरेव महिमा। पश्य—

सिध्यन्ति कर्मसु महत्स्वपि यन्नियोज्याः
सम्भावनागुणमवेहि तमीश्वराणाम्।
किं प्राभविष्यदरुणस्तमसां वधाय
तं चेत्सहस्रकिरणो धुरि नाकरिष्यत्॥7-4॥

---

॥ अथ सप्तमाङ्क-विवरणम्॥

अयुक्तमनुपकारकम्⁸⁸। समर्थयेऽवगच्छामि। उभयत्र स्वविषये इन्द्रविषये च। उप०। (7-1) ।। तवोपकृत्य लघु मन्यते। अवदानमसाधारणं कर्म, तत्तुल्यं न गणयति।। विसर्जनं प्रस्थापनम्। अन्तर्गतति० (7-2)।। तन्माना नोथापनमित्यर्थः। हरिचन्दनेन, चन्दनभेदेन। वक्षः प्रमृज्य उपलिप्य। मयेति मस्तकस्थेनान्वयः। पारिजातमाला पिनद्धा। हरिचन्दनाङ्कमिति क्वचित्।। अथ नतेति० (7-3)।। पक्वता(?) सूचनार्थम्। पुरुषेति नृसिंहस्य।। सिध्यन्ति (7-4)।। कृतकृत्या भवन्ति। नियोज्याः सेवकाः। धुरि रथाग्रे।।

---

88. मातृका 4117 इत्यत्र पठ्यते।