भारतकोश
श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

Srimad Ananda Ramayana Hindi

महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा

स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)

DevanagariHindipublished811 पृष्ठ

पृष्ठ 247, कुल 811 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 247

सर्गः ६ ] यागकाण्डम् २३१


न कश्चित् क्षुधितस्तत्र नासीत्कस्य निषेधनम् । ततो रामः सुहन्मित्रैर्बंधुभिः सचिवादिभिः । ४४।
चकार भोजनं स्वस्थः सीतया प्रार्थितो मुहुः । यावन्तो भूमिकणिका यावन्तस्तोयबिन्दवः ॥४५॥
यावत्युडूनि गगने तावन्तो राघवध्वरे । प्रत्यहं भोजनं चक्रुर्विप्राद्यास्तत्स्त्रियोऽपि च ॥४६
शुभ्रिर्मंत्रिपत्नीभिस्तथा देवपत्नीभिः । चकार भोजनं सीता दिव्यान्र्नैः स्वस्थ्यमानसा । ४७
ततश्चतुर्थप्रहरे मणीं कृत्वा तु मंडपे । कथाभिः कीर्त्तनाद्यैर्निः शास्त्रवादैः सुपूण्यदैः ॥४८।
वारस्त्रीणां नृत्त्यगीतैर्निन्चे रामो दिनक्षयम् । सन्ध्यादिकं कृत । पुनहूत्वा यथाविधि । ४९।
पूर्वोक्तैस्तु कथाद्यैश्च निशायाः प्रहरद्वयम् । मणीं क्रम्य निद्रार्थं मवानीतान्पृथग्दा । ५० ।
गत्वा स्वस्वस्थलं सर्वे निद्रां चक्रुर्यथामुखम् । पट्टकूलासने भूमौ सीतया स जितेंद्रियः । ५१ ।
चकार निद्रां श्रीरामो हृदि चिन्तयेष्टदेवताः । आज्ञाभंगो नरेन्द्राणां विप्राणां मानखंडनम् ॥ ५२ ।
पृथक् शय्या च नारीणामशस्त्रवध उच्यते । यतः स सीतया युक्तश्चकार शरणं प्रभुः । ५३ ।
एवमासीत्प्रत्यहं वै दिनचर्याऽध्वरे प्रभोः ॥ ५४ ।
इति श्रीशतकोटिरामचरितान्तर्गते श्रीमदानन्दरामायणे वाल्मीकीये यागकाण्डे
यज्ञ रं भे रामदिनचर्यावर्णनं नाम षष्ठः सर्गः ॥ ६ ।


सप्तमः सर्गः

( ध्वजारोपणव्रतकी महिमा )
श्रीरामदास उवाच
सौत्येऽहन्यवनीपालो याजकान्ससदस्पतीन् । अपूजयन्महाभागान् यथावत्सुसमाहितः ॥ १ ।
अथ चैत्रे सिते पक्षे राजानः प्रतिपत्तिथौ । ध्वजानारोपयामासुर्विधिनाऽध्वरमण्डपे ॥ २ ॥
श्रीविष्णुदास उवाच
आरोपिता ध्वजाः प्रोक्ताः पार्थिवैर्यज्ञमण्डपे । गुरो तेषां विधानं मां सम्यग्वक्तुं त्वमर्हसि । ३ ।


॥ ४०-४३ ॥ किसीके लिए भोजनका निषेध नहीं था। अर्थात् कोई भूखा नहीं रहता था। सबके भोजन कर लेनेके बाद रामचन्द्रजी स्वयं सीताके बारम्बार प्रार्थना करनेपर अपने पुत्र, मित्र, बन्धु एवं सचिवोंके साथ भोजन करते थे ॥ ४४। पृथ्वीमें जितनी रेणुकण हैं जितने जलविन्दु हैं तथा आकाशम जितने नक्षत्र हैं उतनी संख्यामें ब्राह्मण प्रभृति पुरुष एवं स्त्रीवृन्द रामचन्द्रके यज्ञमें प्रतिदिन भोजन करत थे ॥ ४५ । ४६ । रामचन्द्रके भोजनोपरान्त श्रीसीताजी भी सास, मन्त्रिपत्नी तथा देवपत्नियोंके साथ दिव्य अन्न खाती थीं । ४७॥ पुनः चौथे पहर यज्ञमण्डपमें सभा करके कथा, हरिकीर्तन, पुण्यप्रद शास्त्रचर्चा तथा वेश्याओंके नृत्यगान द्वारा राम अवशिष्ट समय बिताते थे । ४८ । पुनः सायंकाल सन्ध्या एवं हवनकृत्य पूर्ण करके कथादिके द्वारा रात्रिके दो प्रहर बिताकर सब लोगोंको शयन करनका आज्ञा देत थे ॥ ४९ । ५० ॥ तब सब लोग अपने अपने स्थानों- पर सानन्द शयन करते थे। राम भी अपने इष्टदेवताका हृदयमें स्मरण करके भूमिपर पट्टदुकूलासन बिछा तथा जितन्द्रिय होकर सीताके साथ सोते थे ॥ ५१ ॥ राजाओंकी आज्ञा तोडना, ब्राह्मणोंका मानमर्दन एवं स्त्रियोंकी पृथक् शय्या करना अशस्त्रवध कहलाता है। अतः भगवान् रामचन्द्र सीताके साथ ही सोते थे ॥ ५२ ॥ ५३ ॥ इस प्रकार यज्ञमें भगवान्‌का वह प्रतिदिनका काम था ॥ ५४ ॥ इति श्रीशतकोटिरामचरितान्तर्गते श्रीमदानन्दरामायणे वाल्मीकीये यागकाण्ड यज्ञारम्भे रामचर्यावर्णनं नाम षष्ठः सर्गः ॥ ६ ॥

श्रीरामदास कहने लगे— सौत्यपर्वके दिन राजा रामचन्द्रने सावधान होकर याजकों एवं सदस्योंकी यथावत् पूजा की ॥ १ ॥ चैत्र शुक्लपक्ष प्रतिपदाके दिन राजालोग विधिपूर्वक यज्ञमण्डपके ऊपर ध्वजाओंको फहराने लगे । २॥ विष्णुदासने कहा— हे गुरो ! आपने कहा कि राजा लोग यज्ञमण्डपके ऊपर ध्वजा