भारतकोश
श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

Srimad Ananda Ramayana Hindi

महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा

स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)

DevanagariHindipublished811 पृष्ठ

पृष्ठ 693, कुल 811 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 693

सर्ग १०] मनोहरकाण्डम् १७७

मार्गे छायां तु यः कुर्यान्म स्वर्गे च मदायते । मल्लिं मल्लारकां वाऽय यों लाथ मिच्छति ।५५। व्यजनं व्यजनाकांक्षी दानमेतत्तु चैत्रके।

जलं छत्रं तु व्यजनं दानं मीने विशिष्यते । चैत्रे मासे तु सम्प्राप्ते ब्राह्मणाम् कुसुमोत्करे ।५६। अल्पोदकद्रुमं तु चानको भुवि जायते । चैत्रे देयं जलं चान्नं तथा शय्या मनोरमा ।५७। आदर्शदानं ताम्बूलगुडदानं प्रकारयेत् । गोधूममुद्गयोर्दानं दानं दध्यादनस्य च ।५८। घृतयुक्तं कांस्यपात्रं दानमित्युत्तमस्य च । तथा श्रीफलदानं च दानं चाम्रफलस्य च ।५९। सूक्ष्मवस्त्रमंचकयोः पानपात्रं कमण्डलम् । यतीनां दण्डदानं वै तैलदानं मठेषु च ॥६०। जीर्णोद्धारं मठानां च घटानां करणं तथा । प्रासादकरणं चैव वापीकूपादिकं तथा ।६१। मार्गस्थानां छत्रदानं मध्याह्ने ऽतिथिपूजनम् । कमपात्रं यतीनां च पदोपानं तु शक्तितोऽपि ।६२। एतानि चैत्रमासे तु दानानि कथितानि हि । फल शाकं तु मूलं च कंदं पुष्पं तु चन्दनम् ॥६३। उशीरः शीनलं द्रव्यं कर्पूरं कस्तुरी शुभा। दीपदानं धेनुदानं गोहदानं तथा ऽमृतम् ॥६४॥ गोरसानां पृथग्दानं पवित्राह्मणभोजनम् । सुवासिनीपूजनं च रामनामप्रलेखनम् ॥६५॥ पुस्तकानां तथा दानं तथा कुङ्कुमकेशरे । जात्राफलं लवंगाश्च जातिपत्रीशशांकके ।६६। धातकीं नागरं धूपं बीजपूरं कलिंगकम् । जंबीरं पनसंबैवं कपित्थं मातुलुंगकम् ॥६७। कूष्मांडदानमार्गमञ्जनं मार्गशोधनम् । नयोशानहदानं च गजवाजिभवं तथा ।६८। एतानि चैत्रमासे तु दानानि कथितानि हि । यानि चैत्रे तु वर्ज्यानि तानि ते प्रवदाम्यहम् ॥६९॥ सर्वाणि चैव शाकानि क्षौद्रं मौर्य्याकं तथा राजमाषारुकं चापि चैत्रस्नायी प्रवर्जयेत् ।७०। परान्नं च परद्रोहं परदारागमं तथा । तीर्थेन्तानि सर्वत्रैव चैत्रस्नायी प्रवर्जयेत् ।७१॥ द्विदलं विलतैलं च तथा ऽन्नं शल्यदूषितम् । भावदुष्टं शब्ददुष्टं चैत्रस्नायी तु वर्जयेत् ॥७२॥

छायाका प्रबन्ध करता है, वह स्वर्गलोकमें जाकर बहुवैभवके द्वारा पूजित होता है इस मासमें लोगोंको चाहिए कि जो मधुर पंखा चाहता हो, उसे पंखा दे। जो छाताका इच्छुक हो, उसे छाता दे। जो पानी चाहता हो, उसे पानी पिलावे। यह दान विशेष करके चैत्रमासके लिए बड़ा ही उपयोगी है। जो मनुष्य चैत्रमास आनेपर विप्रां कुटुम्बी ब्राह्मणको जलथरा शय्या नह देनों, वह परखर घातक होता है। इसलिए चैत्रमासमे जल अन्न तथा सुन्दर शय्याका दान देना चाहिये ॥ ५२-५७ ॥ इनके अतिरिक्त दर्पणका दान, ताम्बूल और गुड़का दान, गहूं, मूंग, दही, बादाम, घास भर हुए कांस्यपात्रका दान, आँवले रसका दान, बलका दान, आमका दान, महीन कपड़े और पलंगका दान, जल पीनेका पात्र, कमण्डलु तथा संन्यासियोंके लिये दण्डदान, मठोंमं तेलका दान, मठोंका जीर्णोद्धार, घंटाघर बनवाना, मकान बनवाना, कुआँ-बावली आदि बनवाना मार्गमें चलनेवालोंके लिय छत्रदान, दोपहरके समय अतिथियांका पूजन, यतियोंका कमण्डलु-दान और गोओंको ग्रासदान व चैत्रमासके दान बतलाये गये हैं। इनके अतिरिक्त चैत्रमासमें ये दान और बतलाये गये हैं। जैसे-फल शाक, मूल, कन्द, पुष्प, चन्दन ॥ ५८-६३। खस, इसी तरह और-और ठण्डी चीजें, कपूर, कस्तूरी, दीपदान धेनुदान गोदान, घासदान, यतियों और ब्राह्मणोंका भाजनदान, सोहागिन स्त्रियोंका पूजन, रामन मका लेखन, पुस्तकदान, कुमकुम और केशरका दान, आम्रफल, लौंग, जावित्री । ६४-६६ ॥ धातकी, नागरमोथा, धूप, बीजपूर, तरबूज, उम्बीर, नींबू, कटहल, कैंथा, कूष्माण्डदान, बगीचा लगाना, रास्ता साफ करवाना, जूनेका दान, हाथ एवं घड़ेका दान, ये सब दान चैत्रमासके लिए कहे गये हैं। अब मैं तुम्हें यह बतलाता हूँ कि चैत्रमासमें किन-किन वस्तुओंका परित्याग करना चाहिए ॥ ६७-६९ ॥ चैत्रस्नान करनेवालेको सब प्रकारके शाक, मधु, कांजी एवं राजमाष आदि वस्तुओंका परित्याग कर देना चाहिए ॥ ७० ॥ दूसरेका अन्न, दूसरेसे द्रोह और दूसरी स्त्रीके साथ समागम, चैत्रस्नायी इन कामोंको सर्वदाके लिए छोड़