भारतकोश
श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

श्रीमदानन्द रामायण (९ काण्ड संपूर्ण - हिन्दी अनुवाद सहित)

Srimad Ananda Ramayana Hindi

महर्षि वाल्मीकि / अज्ञात द्वारा

स्रोत: Srimad Ananda Ramayana Complete 9 Kandas with Hindi Translation (उद्गम)

DevanagariHindipublished811 पृष्ठ

पृष्ठ 697, कुल 811 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 697

सर्गः १० ] मनोहरकाण्डम् ६८१


श्लोकं वा श्लोकपादं वा यद्वाऽप्याधमक्षरम् । नवरात्रे पठिष्यन्ति चैत्रे ते मोक्षभागिनः ॥१२४॥
एवं हि प्रत्यहं कार्यं कौसल्यारामपूजनम् । मधुप्राशौ तु नारीणां तन्न कार्यं प्रपूजनम् ॥१२५॥
सपुत्रद्विजवर्गाणां विशेषान्पूजनं स्मृतम् । वस्त्रालङ्कारयुक्तं चित्रभोजनभोजनम् ॥१२६॥
एवं कृत्वा विधिं सर्वं नवम्यां च विसर्जनम् । पूजयित्वा रामचन्द्रं वाहनाङ्कसुनाटकम् ॥१२७॥
भेरीमृदङ्गघोषैश्च तूर्यदुन्दुभिनिःस्वनैः । वारस्त्रीणांनृत्यैश्च गायकानां च गायनैः ॥१२८॥
एवं नानामहोत्साहैर्दिनेन सहतोषितम् । चामरैर्वीज्यमानं च पुष्पके संस्थितं परम् ॥१२९॥
रामोद्यानिकं नीत्वा रथात्समुत्तरेत्ततः । स्नापयेद्रघुवीरं हि पुण्यतोयैरनेकशः परम् ॥१३०॥
रुद्रसूक्तैर्विष्णुसूक्तैः सहस्रैर्नामभिस्तु वा । मांगल्यद्रव्यमिश्रैश्चैवैक्षमाध्वीकमिक्षयेत् ॥१३१॥
कांगस्यवरद्रव्यैश्च युक्तं तन्मंगलाभिधम् । प्रोच्यते मङ्गलस्नानं सर्वक्षेत्रे दुर्लभं नृणाम् ॥१३२॥
तत्स्थानमुक्तीर्थं तु तीर्थमध्ये विनिक्षिपेत् । तत्र सर्वजनैः शीघ्रं स्नाप्तव्यं तदनन्तरम् ॥१३३॥
सहस्रामृतस्नानैर्यत्फलं प्राप्यते नरैः । तत्फलं रामचन्द्रस्य मङ्गलस्नानकारणात् ॥१३४॥
पुष्करादिषु तीर्थेषु गङ्गाद्यासु मनिन्सु च । प्राप्यते यत्फलं स्नानात्तन्मङ्गलात्प्लुत्य लब्धयेत् ॥१३५॥
एवं रामं तु संस्नाप्य सीतापृक्तं प्रपूज्य च । पुनः पूर्वोक्तवाद्यादि मङ्गलेनानयेद्गृहम् ॥१३६॥
गृहे रामं पुनः पूज्य समाप्यनकृतं वरम् । पारायणं समाप्त्यर्थं पुस्तकं पूजयेच्छुभम् ॥१३७॥
नानोत्सवैर्दिने नीत्वा कार्यं जागरण निशि । दशम्यां प्रातरुत्थाय भोजयित्वा द्विजान् बहून् ॥१३८॥
पूजयित्वा पुनः सर्वं गुरवे तन्निवेदयेत् । ततः स्वयं सुहृन्मित्रैः कृतभोजनमुत्सवम् ॥१३९॥
एवं व्रतं समाख्यातं चैत्रस्य नवरात्रके । अतस्तन्नवरात्रे हि श्रेष्ठं चैत्रं महत्तमम् ॥१४०॥
नवरात्रेष्वपि सा रामनवमी परमार्थदा । तन्ममात्रा विधिवन्मान्या चैत्रमासे शुभप्रदा ॥१४१॥


तीर्थोंमें और सब दानोंमें जो पुण्य है, वह फल नवरात्रमें इस रामायणका फल करनेमें है ॥ १२३ ॥ नवरात्रमें जो लोग एक श्लोक अथवा श्लोकके एक चरणका भी पाठ करेंगे, वे मोक्षके भागी होंगे ॥१२४॥ इस तरह प्रतिदिन कौसल्या और रामका पूजन करना चाहिए । उन समय पुत्रवान् स्त्रीके पूजनका विधान है ॥ १२५ ॥ इस सब परस्पर पुत्रवान् ब्राह्मणोंके भी पूजनका विधान मङ्गल माना गया है । पूजनके बाद उन विविधप्रकारके वस्त्र, अलङ्कार और तरह तरहके भोजन दे ॥ १२६ ॥ इस विधिसे नवरात्रका विसर्जनकर नवमः तिथिको वाहनपर आरूढ रामका पूजन करके भेरी, मृदंग, शहनाई, दुन्दुभी आदिके गम्भीर निनाद, गणिकाओंके नृत्य, गायकोंके गायन आदि नाना प्रकारके उत्साहसहित सुन्दर छत्रसे सुशोभित, चमरसे अलंकृत, पुष्पक विमानपर आरूढ रामचन्द्रजीको रामतीर्थपर ले जाकर रथपरसे चढ़ा तथा पवित्र जलसे स्नान करावे ॥ १२७-१३० ॥ स्नान कराते समय रुद्रसूक्त, विष्णुसूक्त अथवा सहस्रनामावलिका पाठ कराया जाय । पहले ही जलमें विविध प्रकारके मङ्गलमय द्रव्य मिला ले ॥ १३१ ॥ इस तरह मङ्गलद्रव्य मिले जलसे रचित कटोरेको मङ्गलस्नान कहते हैं । यह केवलमात्र किया जाता है और बडी कठिनतासे लोगोंको ऐसा सुयोग प्राप्त होता है ॥ १३२ ॥ उस स्नानके पश्चात्सुखो रित्तो व संडे डाल दे और पूज्यके जितन लोग सम्मिलित हुए हों, वे सब उस तीर्थमें जाकर स्नान करें । तभी प्राणोंका मङ्गलस्नानका फल प्राप्त होता है ।। १३३ ।। १३४ ॥ पुष्कर आदि तीर्थों तथा गङ्गा आदि नदियोंमें स्नान करनेसे जो फल मिलता है, वह फल मङ्गलस्नान करनेवालेको प्राप्त होता है ॥ १३५ ॥ इस तरह सीता समेत रामको स्नान कराकर उनकी पूजा करे और पूर्वोक्त बाजे गाजेके साथ फिर उन्हें अपने घर ले जावे ॥ १३६ ॥ घरपर रामको लाकर उनकी पूजा करे । तदनन्तर आनन्दरामायणका पारायण समाप्त करके पुस्तककी पूजा करे ॥ १३७ ॥ नाना प्रकारके उत्सव मनाता हुआ दिन बितावे और रात-भर जागरण करे । दशमीको सबेरे उठे और निष्ठापूर्वक मिलकर बहुतसे ब्राह्मणोंको भोजन करावे ॥ १३८ ॥ इसके बाद गुरुकी पूजा करके उन्हें सब वस्तुयें दान दे । तत्पश्चात् सम्बन्धियों और मित्रोंके साथ स्वयं भोजन करे ॥ १३९ ॥ चैत्रके नवरात्रमें इस तरह व्रत करनेका विधान बतलाया गया है । इसीलिए लोगोंने चैत्रके