अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

७३० श्रीमद्ब्रह्मसूत्राणुभाष्यम्। [अ० १ पा० ३ अ० ८ सू० ११ रश्मिः। गन्धवनयोरनिद् अ.प.डैः। गन्ता गन्धयिता, गन्ध अर्दने चुरादिः भर्द गतियाचनयोः भ्वा.प.से.अर्द हिंसायां चुरादिः आ.से.याचिता बाळलीलादौ हिंसिता वा दैत्यानाम् । आदित्य इति दितिः दाप् लबने किच् घुमास्थेतीत्त्वम् । न दितिरदितिः द्वैधीकरणकर्त्री विनाशकर्त्री लुञ् छेदने क्यादिः उ.से.खिदिर् द्वैधीकरणे रु.उ.अ.नक्त विनाशे चुरादिः प.से.अत्र नकतीति कर्तरि डैडभौ अदितेरपत्यादि- रादित्यः 'दित्यदित्यादित्यपत्युत्तरपदान्ण्यः' सर्वममृतमप्रियत इति बृहदारण्यकात् । अत्ता गन्ता गन्धयिता च द्वैधीकरणकर्म्या विनाशकर्म्या अपत्यं पातकर्तृ विनाशकरणं पत्ऌ पतनेण्यत्। पतु गतौ भ्वादिः प. सेटो विसर्गलोपः। देवानां क्रीडादिकर्तॄणां मधुः गमनकर्तृ विनाशकरणमिति पातकर्तृविनाशकरण- मित्यस्यार्थः। ण्यविधानेन 'ऋहलोर्ण्यत्' इति सूत्रेण ण्यडुङ्स्वभावश्छान्दसः पुंनाम्नो नरकात्त्रायत इति पुत्र इति प्राचां पर्यायवादात्। पुत्रपर्यायश्चापत्यशब्दः। 'मनेर्धश्छन्दसि' इत्युसिर्धश्च अवबोधकर्ता अव- क्षरणादौ वुष अवगमने। तस्येति तनु विस्तारे विस्तारकस्य स्तूञ् आच्छादने इद ऊर्जने ऊर्ज बलप्राण- नयोः द्यौः द्योतन्तेऽसामिति द्यौर्गौवत् बाहुलकाद् युतेर्दोः लौकिकशब्दोधिकरणव्युत्पत्तेरेणादितु पञ्चमा- ध्यायान्ते 'संज्ञासु धातुरूपाणि प्रत्ययाश्च ततः परे' इति कारिकां प्रक्षिप्योक्तत्वात् । यु अभिगमने द्यौति डौरलौकिकः 'ये धातुशब्दा यत्रार्थे उपदेशे प्रकीर्तिताः' इतिवाक्यात् अ.प.अनिद् श्रीविनाशाय गन्ता तस्य एव, इण् गतौ अ.प.अ. 'इणशीभ्यां वन्' आवेडयनमित्यर्थः । तिरश्चीनवंशः तरणं तु प्लवनतरणयोः भ्वा.प.से.असुन् क्वचिदपवादविषये प्रीतिर् प्लवनं मुद्र गतौ इत्यस्य रूपम् । पुराणाद् गतिः फलं तस्मै [प्रेवृ सेवने भ्वा.आ.से.अङ्गविकारस्तस्मै] अचीनः विभाषां बेरिति खः वर्णलोपः । अञ्जु गतिपूजनयोः अच इत्येके, पूजनाय अञ्च गमनाच्चेत्युभयोर्यतस्य न रूपं अव्यक्तसम्बन्ध प्रकरणेऽनुपयोगात् भ्वा.उ.सेद् वंशः वंशसम्बन्दिर्बचनं टुवम उद्रीर्णं भ्वादिः प.से. 'हृभृवमिव्यध्यः शक्' वमति वम्यते वा वंशः। उत् उडू शब्दे किप् तुक्, शब्दात् गिरणं विज्ञानं तस्य कर्तृ गृ विज्ञाने चुरा.आ.से.विज्ञानस्य कारणं दैवीसंपत्तस्य कर्तृ विज्ञानस्य कृतजन्यत्वात् । गिरणं न सेचनं तथाहि गु.सेचने म्वादिः प.अ.सिचिर क्षरणे विच क्षरणे तु.उ.अ । क्षर संचलने भ्वादिः प. । चल कंपने म्वा.प.से.कपि चलने म्वा.भा.सेद्व इत्यन्योन्याश्रयात् नापि चल विलसन इत्यस्य तु.प.से.उस केप- क्रीडयोः भ्वा.प.से.लिप आलिङ्गने दि.आ.अ.लिगि गतौ म्वादिः प.सेद्, इत्यस्यैवाकार्यार्थगमनेऽजन्य- त्वात् । उदीर्णान्वयाच्च गौरवाच्च । नापि लिगु चित्रीकरणे जु.प.से.प्रयोजनाभावात् । अथ क्षिप दाहे म्वा.प.सेट्ः असंभवात् । नापि क्षिप संक्षेपे इत्यस्य क्षेपश्चि आत्लाभायस् । द्यर्थ चुरा.प.सेद् । क्रीडार्थ उच्यते, क्रीड विहारे म्वा.प.से.संभवति अप्रयोजकत्वात्। नापि चठ भूताविलस्य चुरा.प.सेट्। अप्रयोजकत्वात् । अतो गृ विज्ञान इत्यस्य रूपं उदीर्ण इत्यत्रात्र । अत्र 'उच्योर्ग्रः' इति सूत्रेण यन्मु तु न धातुपाठकृताकृतत्वात् । अन्तरिक्षमपूप इति पात्रादृग्भिम्योरन्तरीक्ष्यते ईक्ष दर्शने कर्मणि यन् छान्दसं ह्रस्वत्वम् । अन्तरीक्ष्यते नक्षत्रजालं जगद्वास्मिन् इत्यधिकरणव्युत्पत्तिस्तु नोक्ता । लुट्य वभो बाधप्रसङ्गात् । लौकिकत्वाच्च । दृशिर् प्रेक्षणे इति दर्शनं प्रेक्षणं ज्ञेयम् । पूबू पवने क्यादि- रूपयपदी सेट् पूनाति पूयते पूपः न पूपोऽपूपः नभ्समासः । अन्तः अतिबन्धने म्हा.प.से. बाहुलकादरन् प्रातः पुनरितिवत् । अत सातत्यगमने भरन् । पण स्तुतौ अर उकारश्चास । अन्तरशब्धं मध्यकैः कामक्रोधादिभििरीक्ष्यते यः पदार्थः सोन्तरिक्षम् । रूपप्रपञ्चः सोपपो न पुनातीत्यर्थः। अभोजकनमित्यर्थः । व्यासवासुधायां प्रकारान्तरव्यव्ययवर्गं तन्मथ्यवाचकशब्ताशब्दा औशिकम्। 730