अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

किं चाङ्गुलादौ भ्वा. प. सेट् इसिमृग्रिण्वामीति तन्। मरीचयः पुत्राः इति प्रियन्ते कामादय एषु सुरूणिभ्वामीथिः पुन्नाम्नो नरकात्त्रायन्त इति पुत्राः भक्तिज्ञानादिप्रतिपादका वेदा नामप्रपञ्चरूपाः पुषो हस्वश्चेति सूत्रात् पूञ् पवने क्यादि यु.सेट् डन् पुनात्यनेन पुंनाम्नो नरकादिति मतो देवत्वाद्वा पाठत्वाद्वा तस्य विस्तारकस्य ये देवाः पूजादिकर्तारः । प्राञ्चः प्र.पूरका गन्तारः अञ्चे क्किन् ऋत्विगादिना रश्मयो व्यापकाः अभोतेरश चेति मिः अश्नुवत इति रश्मयोत्र मुक्ताः त एवेति वक्तव्ये ता एवेति विधेयलिङ्गं विस्तारका एवायनं कर्तरि ल्युः । अस्य इदि परमैश्वर्ये परमैश्वर्यवतः । प्राञ्च इति प्राञ्चति ऋत्विगादिना किन् । अञ्जु गतिपूजनयोः पूजादिकर्म्यः । भ्वा.प.से.प्रपूरिका गन्ध्र्यः मधुनाड्याः इति ज्ञानकर्तुः नल गन्धे णल बन्धे भ्वा.प.से.नालयति पचाद्यच् डलयोरेकत्वं हलविकारः गौरादिः गौरादित्वात् ङीष् । गन्ध्र्यः याच्याकर्म्यः गत्वा याचिका इति यावत् । गन्ध अर्दने चूर्णे गति- याचनयोरिति बन्धार्थकधातुस्तु टवर्ग्यादिस्त्वर्गादितो निर्बलः, नाड्य इत्यत्र तवर्गपञ्चमादित्वाच्छान्दसः। ऋच एव मधुकृत इति। मद्योर्ज्ञानकर्तुः भक्तिज्ञानादिभ्यः कृतः कृती छेदने द्वैधीकारिकाः ऋचानोरथेन क्रीडाप्राकट्यात् क्रीडाया अद्वैतविरुद्धत्वात् । गोप्यो गावो ऋच इति कृष्णोपनिषदः । 'वने वृन्दावने क्रीडन् गोपगोपीसुरैः सह' इति श्रुतेः, तथा च फलाध्यायभाष्यम् । अचलत्वं चापेक्ष्येति सूत्रस्य ऽलीलाविष्करणमनाविष्करणं चापि तदिच्छयैवेत्याहेति डुकृञ् करणे वा किप् तुक् भक्तिज्ञानादीनां कर्तृ कर्म्यः । अयमर्थः—'आसीज्ज्ञानमयो ह्यर्थः' इति श्रीभागवतैकादशस्कन्धाज्ज्ञानं स्वयं प्रकाशं वैकुण्ठात्मकं द्वितीयस्कन्धनवमाध्यायसुबोधिन्युक्तं विद्वन्मण्डनोक्तं च तत्र गोप्यो गावो ऋग्रूपाः सन्त्येवात्र तु बीजरूपा अपि । ऋचस्तु ऋच स्तुतौ संस्तुताश्चित्यपि तुदा. प.सेट् ऋच्यन्ते स्तूयन्ते ब्रह्मात्मदेवाद्य आमिरिति ऋचः किप् । ऋचो ऽयनं उत्तरदेशसंयोगानुकूलो व्यापारः, न च गुणे गुणानङ्गीकार इति शङ्क्यमन्यमतत्वात् ऋचां 'वेदा यथा मूर्त्तिधराश्चितुष्ठे' इति वाक्यात् मूर्त्तिसत्त्वात्। ये हि सुपां सुलुकिति सुः एवकारार्थाय अनेन हेतुना मधुकृत इत्यर्थः । ऋग्वेद एव पुष्पमिति ज्ञातव्यो ज्ञानकर्तव अयनेन स्ववृत्त्या विकासकर्ता पुष्प विकासे पचाद्यच् पुष्यति दि.प.सेट् काश शब्दे भ्वा.प.से.तस्य न रूपं एकदेशान्वयापत्तेः किं तु काश दीप्तावित्यस्य दिवा.आ.सेटो रूपं काश्यत इत्यर्थः । पुष पुष्टौ । चुरा.प.सेट् कष्पश्लिष्यति सप्तस्वगावाच्च रूपं, पुष विभागे दि.प.सेटोपि न रूपं षट्त्वाहित्वात् । पुष पुष्टौ भ्वा.क्र्या.प.से.दि.प.अ.एतेषां न रूपमात्माश्रयात् । ता अमृता आप इति ता विस्तारिकाः अमृता न मृतं मरणमस्यांस्त्यन् अपामवान्तरप्रलयाश्रयत्वात् । प्राणत्वापोमय- त्वात् 'आपोमयः प्राणः' इति श्रुतेः साधुरापोमय इति व्यासपासूत्रायास् । आपः आप्नुवन्ति व्याप्यन्ते वा आप्लृ व्याप्तौ स्वा.प.अ. किप् । ता वा इति ता विस्तारिका वै वान्ति वैः वा गतिगन्धनयोः गन्ध्र्यः गन्धवित्र्यः । एता इति एतैस्तुद् चेलादिस्तुद् । गन्ध्र्यः ऋचः इति स्तुतिकर्म्यः । पतन्ति गन्तारं ऋग्वेदं पूर्वव्याख्यातम् । अभ्यतपन् मयामावाद्यातपन् विचारितवन्तः निष्पन्नांश्वावात् निष्पन्ने निष्पाद्यपर्यासु तप आलोचन इत्यस्य ग्रहणात् । लोचु दर्शने भ्वा.भा.से.करणे ल्युट् ऽसत्वात्रिगुण्त्वादेव । याज पूजकर्मणीतिवत् क्रियते कर्मेति व्युत्पत्तेः भाव्युत्पत्तेः कचित्ज्ञानविचार- योरकत्वात् । तप संतापे भ्वा.प.अ. तप ऐश्वर्ये दि.भा.अ-तप दाहे चुरा.भा.से.एतेषां न रूपं निष्पन्नेऽ- ग्रहणात् । तस्येति । विस्तारकस्यामृतत्त्वाद्गवाय विचारितस्य । यश इति अश्नुते व्याप्नोति 'यशेतेऽनेने दुरु इति बाहुल व्यापकेत्येवम् । तेज इति तिज निशाने तेजयति निष्पन्नेनेन वा तेजः