अणुभाष्य (महाप्रभु वल्लभाचार्य - शुद्धाद्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य प्रकाश टीका सहित)

७३२ श्रीमद्ब्रह्मसूत्राणुभाष्यम् । [अ० १ पा० ३ अ० ८ सू० ३३ रश्मिः । बसून् ज्ञानि तेजने भ्वा.उ. । इन्द्रियमिति इदि परमैश्वर्ये इन्द्रस्यात्मनो लिङ्गमिन्द्रियमित्यादिना घन् निपातितः वीर्यमिति वीर विक्रान्तौ चु.प.से.पचाद्यच् तत्र साधुरिति यत् नचो यद्वा । अना- नाद्यमिति टीकायां वर्णलोपः अन्र्नाथं अद भक्षणे क्त-प्रत्ययः ऋहलोर्ण्यत् भक्षितमदनीयं च । रस इति रस आस्वादने चुराद्यदन्तः कर्मणि घञ् स्वाद आस्वादने भ्वा.आ.से. । अजायत इति जनि प्रादुर्भावे दि.आ.से.एतानि रसान्तानि पूरकाणि व्यापकानि । दृ भये भयसंयुक्तानि सत्तावन्ति कृतानि परं वेदसहितलेनाधिदैविकानि कृतान्युत्पादितानि । तद्वैदिति तद्विस्तारक आदित्यः अम्बव- त्वाद्विलस । विभ्रजनादिकर्ता अहरत् । क्षर संचलने भ्वादि.प. चल विलसने.लस श्लेषणक्रीडयोः श्लिष आलिङ्गने लिगि गतौ समगच्छत् । क्रीड विहारे विभ्रजनादिकर्ता सम् अहरत् । तदादित्यमिति तदित्युक्तार्थः यन्न आदिः आदित्यमुत्कार्यमाश्रयत् असेवेत विसृ गतौ दि.प.से अगच्छत् अनुवृत्तिं कृतवान् इति यावत् । अनुवृत्तिः सेवापदार्थ इति सुबोधिन्यां प्रथमस्कन्धस्य । कुत इत्यत आह अभित इति भीविनाशाद्धेतोः । तद्वा इति तद्वै एतत् यत् एतत् आदित्यस्येति षण्णां पदानामुक्ता अर्थाः । रोहितं रूपमिति रुह जन्मनि भ्वा.प.अ.रोहति प्रादुर्भवति बहेरश्च लोवेति तन् । रूपमिति रूप रूपकरणे इति चुरादेरूपं तथाप्यात्माश्रयात् रूप विमोहने दि.प.से.अच्.अन्येषामपीति दीर्घः यद्वा रु शब्दे अ.प.से.रूयते आविष्क्रियते रूपं रूप्यशिखेति पप्रत्ययो दीर्घश्च निपातितः । अतो नात्माश्रयः । एवं पञ्चामृतानि निरूपितानि तत्र प्रथमामृतं ये जीवन्ति तानाह तद्यत्प्रथमममृतमिति तद् विस्तारकं यद् याजकं प्रथते प्रथ विस्तारे प्रथ प्रख्याने च भ्वादिः आ.से. प्रथेरमन् स्या प्रक्रमने कब वाक्यप्रबन्धे वाक्यानां प्रपूरकं बन्धनस्य कर्तृ बन्ध संयमने चु.प.से.यम उपरमे भ्वा.प.से.उप उक्तार्थ रम क्रीडायां क्रीड विहारे विहारो विहरणं तस्य कर्तृ यत्तु यम परिवेषणे चु.प.से. परि.पूरकं विषृ सेचने भ्वा.प.से.सिचिर् क्षरणे क्षर संचलने चल विलसने लस श्लेषक्रीडयोः श्लिष आलिङ्गने लिगि गतौ तदा तु बन्धनस्य कत्र्रित्यस्य गमनस्य कत्र्रित्यर्थः । यदपि विष्लृ व्याप्तौ अ.जुहो.उ.अ.श्री प्रजनकान्तिग्लासनासादनेषु आप्लृ व्याप्तौ व्यापनस्य कत्र्रि निबन्धनस्य कत्र्रित्यसार्थः । स तु आसा- दनंशेऽवोपसर्गस्य सत्त्वात् तदर्थसंनिवेशे । यदपि विप्र वियोगे क्या.प.से.श्री प्रजनादिषु युजिर् योगे रु.उ.अ.तत्र योगो युज समाधौ दि.आ.अनिट्.सम् आ दुधाञ् धारणपोषणयोः पुष पुष्टौ चुरादिः प.से.पुषेः पुष्ट्यर्थे आत्माश्रयः । पुष इत्यस्य प्रसक्तिर्नास्ति पष्ट्यादित्वात् तत्र धारणपोषणयोरित्यत्र पुनरुक्तिप्रसङ्गः । यदि च धूञ् धारण इत्यस्याग्रहणे धृङ् अवध्वंसने भ्वा.आ.अ.धृङ् खाने तु.भा.अ. एतयोर्ग्रहणे न पुनरुक्तिप्रसङ्गः इत्युच्येत तदा तु वाक्यानामित्येनानेनान्वयः । नापि धून् भरणे इत्यस्य भ्वा.प.से.नापि धृ कौटिल्ये भ्वा.प.अ. वाक्यानामित्येनानेनान्वयः यदपि योगो युज संपर्के चु.प.सेट् पृच इर्च संपर्के रु.उ.प.से. वाक्यानां प्र.पूरकं संपर्कस्य कत्र्रिति वाक्यानां प्रपूरकं बन्धनस्य कत्र्रित्यस्यार्थः संभवति । अमृतमिति न म्रियतेऽनेन । तन्निरूक्त्यां किंवेत्तितन् । अग्रे श्रुतिः तद्यत्प्रथमममृतं तद्वसव उपजीवन्त्यग्निना मुखेन न देवा अश्नन्ति न पिबन्ति एतदेवामृतं दृष्ट्वा तृप्यन्ति त एतदेव रूपमभिसंविशन्त्येतस्माद्रूपादुद्यन्तीति । तत् विस्तारकं वातेर्लिङ्वेति सूत्रेण वा गतिगन्धनयो- र्दिदिन् । वि.वसवः वस निवासे भ्वा.प.से. वसन्तीति वसवः 'शृस्वृस्निहित्रप्यसिवसिहनिक्लिदिक्षिपिभ्यश्चि- न्वञ्ज' इत्युः । देवा उपजीवन्ति दृष्टेषु क्रीडाविहारैर्जीवन्ति । जीव प्राणधारणे भ्वा.प.से.प्राणं धारयन्ति । अग्निना अगि गतौ अङ्गतीलग्निः गं आचार्येण मुखेन खन् अवदारणे भ्वा.उ.से.अ.मखौ 732