भारतकोश
अपरोक्षानुभूति (दीपिका व हिन्दी टीका सहित)

अपरोक्षानुभूति (दीपिका व हिन्दी टीका सहित)

Aparokshanubhuti with Dipika & Hindi Commentary

आदि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: खेमराज श्रीकृष्णदास / गीताप्रेस · खेमराज श्रीकृष्णदास / गीताप्रेस · 1940 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished109 पृष्ठ

पृष्ठ 15, कुल 109 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 15

संस्कृतटीका-भाषाटीकासहिता । ( ९ ) शमइतिशब्दितः अंतःकरणनिग्रहः शमशब्दार्थः बाह्यवृत्तीनां श्रोत्रवागादीनां निग्रहो निषिद्धप्रवृत्तिंति- रस्कारोदम इति शब्देनाभिधीयते कथ्यते ॥ ६ ॥ भा. टी. संसारकी वासनाओंका त्याग करना 'शम' कहावै है और बाह्य वृत्तियोंको रोक लेना अर्थात् नासि- कादि इन्द्रियोंको गन्धादि विषयसे हटाकर वशमें कर लेना 'दम' कहावै है ॥ ६ ॥ ( उपरति और तितिक्षास्वरूप ) विषयेभ्यः परावृत्तिः परमोपरतिर्हि सा ॥ सहन सर्वदुःखानां तितिक्षा सा शुभा मता ॥ ७ ॥ सं. टी. विषयेभ्यइति हीति प्रसिद्धेभ्यो बंधकेभ्यः शब्दादिभ्यो या परावृत्तिर्निवृत्तिरनित्यत्वादिदोषदर्श- नेन ग्रहणानिच्छा सोपरतिरुच्यत इत्यर्थः कीदृशी सेत्यत आह परमेति परमुत्कृष्टमात्मज्ञानं यस्याः सकाशाज्जायते सा परमा आत्मज्ञानसाधनभूतेत्यर्थः अनया सर्वकर्मसंन्यासो लक्ष्यते किंच सहनमिति सर्व- दुःखानां सर्वदुःखसाधनानां शीतोष्णादिद्वंद्वानां यत्स- हनं प्रतीकारानिच्छा सा शुभा सुखरूपा तितिक्षा मता विदुषामित्यर्थः ॥ ७ ॥ भा. टी. विषयोंसे अत्यन्त चित्तको हटालेनेका नाम