आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

ब्राह्मणादिवृत्तिः ] उज्ज्वलोपेते द्वितीयः प्रश्नः । २१५ उच्यन्ते-पुत्राय दीयत इति दायः । तमादत्त इति दायादः । तस्य भावो दायाद्यम्, दायस्वीकारः । क्षेत्रादिषु पतितानि मञ्जरीभूतानि ततश्च्यु तानि वा धान्यानि सिलशब्दस्यार्थः । तेषामुञ्छनमंगुलीभिर्नखैर्वाऽऽ- दानं सिलोञ्छः । एतान्यध्ययनादीन्यष्टौ ब्राह्मणस्य स्वकर्म । तेष्वध्ययनय- ज्ञदानानि द्विजातिसामान्येन कर्तव्यतया नियम्यन्ते । इतराण्यार्थितया द्रव्यार्जने प्रवृत्तस्योपायान्तरनिवृत्त्यर्थान्युपदिश्यन्ते-अध्यापनादिभि- रेव द्रव्यमार्जयेन्न चौर्यादिभिरिति(१) ॥ ५ ॥ अन्यच्चाऽपरिगृहीतम् ॥ ६ ॥ यच्चाऽन्यत् केनाप्यपरिगृहीतमारण्यमूलफलादि तेनापि । जीवेदिति प्रकरणात् गम्यते । एतेन निधिर्व्याख्यातः ॥ ६ ॥ एतान्येव क्षत्रियस्याऽध्यापनयाजनप्रतिग्रहणानि परिहाप्य दण्डयुद्धाधिकानि ॥ ७ ॥ एतान्येव क्षत्रियस्यापि स्वकर्म । अध्यापनादीनि त्रीणि वर्जयि- त्वा । दण्डलब्धं युद्धलब्धं चाऽधिकम् ॥ ७ ॥ क्षत्रियवद्वैश्यस्य दण्डयुद्धवर्जं कृषिगोरक्ष्य- वणिज्याऽधिकम् ॥ ८ ॥ गोरक्ष्यं गवां रक्षणम् । भावे ष्यञ्प्रत्ययः । वणिजो भावो वणिज्या क्र- यविक्रयव्यवहारः, कुसीदं च । (१)'दूतवणिग्भ्यां चे'ति ष्यञ्प्रत्ययः ॥ ८ ॥ नाऽननूचानमृत्विजं वृणीते न पणमानम् ॥ ९ ॥ साङ्गस्य वेदस्याऽध्येता प्रवक्ता चाऽनूचानः । अतादृशमृत्विजं न वृणीते नाऽप्येतावद्देयमिति परिभाषमाणम् ॥ ९ ॥ अयाज्योऽनधीयानः ॥ १० ॥ अनधीतवेदं न याजयेत् तदानीमपेक्षितं मन्त्रं यथाशक्ति वाचयन्१०॥ क्षत्रियस्य युद्धं स्वकर्मेत्युक्तम् । तत्कथं कर्तव्यमित्यत आह- युद्धे तद्योगा यथोपायमुपदिशन्ति तथा प्रतिपत्तव्यम्११ युद्धविषये तथा प्रतिपत्तव्यं यथा तद्योगा उपायमुपदिशन्ति तस्मिन्युद्ध- १. एतदादिसूत्रचतुष्टयोक्ता विषया मानवेषु (१. ८७-९१) श्लोकेषु द्रष्टव्याः । २. कात्या. वा. ४३४.