आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

वानप्रस्थाश्रमः ] उज्ज्वलोपेते द्वितीयः प्रश्नः । २७३ एतेन परं व्याख्यातम् ॥ १७ ॥ परलोके भवमपि दुःखमेतेन व्याख्यातं-न स्वैरचारिणां निवर्तत इति । तस्मात् कर्मभिः परिपक्वकषाय एव श्रवणमनननिदिध्यासनैः साक्षा- त्कृतात्मस्वरूपः प्रतिषिद्धेषु कटाक्षमप्यनिक्षिपन्नष्टाङ्गयोगनिरतो मु- च्यत इति* । अत्र बोधायनः(१)--'एकदण्डी त्रिदण्डी वे'ति । गौतमः (२)-'मुण्डश्शिखी वे'ति ॥ १७ ॥ अथ वानप्रस्थः ॥ १८ ॥ अनन्तरं वानप्रस्थाश्रम उच्यते ॥ १८ ॥ अत एव ब्रह्मचर्यवान् प्रव्रजति ॥ १९ ॥ प्रव्रजति प्रकर्षेण व्रजति अपुनःप्रवेशाय वनं प्रतिष्ठिन इति । तथा च गौतमः(३) - 'ग्राम च न प्रविशेदि' ति । गतमन्यत् , उत्तरं च ॥१९॥ तस्योपदिशन्त्येकाग्निरनिकेतस्स्यादशर्माऽशरणो मु- निःस्वाध्याय एवोत्सृजमानो वाचम् ॥ २० ॥ कः पुनरेकोऽग्निः ? न तावदौपासनं,ब्रह्मचारित्वात् । तस्माल्लौकि- केऽग्नौ यथापूर्वं सायंप्रातस्समिध आदध्यादित्यर्थो विवक्षितः । अपर आह - 'श्रामणकेनाग्निमाधाये' ति गौतमः । अस्यार्थः - श्रा- मणकं नाम वैखानससूत्रम् । तदुक्तेन प्रकारेण एकोऽग्निराधेयः । तस्मिन् सायंप्रातरग्निकार्यमिति । (४)तथा च बौधायनः- 'वानप्रस्थो वैखान- सशास्त्रसमुदाचारो, वैखानसो वने मूलफलाशी तपश्शीलस्सवनेषू- दकमुपस्पृशन् श्रामणकेनाऽग्निमुपसमाधाये'त्यादि । अन्यद्गतम् ॥२०॥ इत्यापस्तम्बधर्मसूत्रवृत्तौ द्वितीयप्रश्ने एकविंशी कण्डिका ॥ २१ ॥

• एतद्विद्वानन्तरं अत्र यदुदाहृतं 'ज्ञानेन सर्वं दह्यत' इति तत्र ज्ञानदशायाः प्रागा- र्जितानि कर्माणि प्रायश्चित्तेन ज्ञानेन वा दह्यन्त इत्युच्यते, न पुनर्शानदशायां स्वैरचारोऽनु- ज्ञायते। यस्य हि स्वशरीरेऽपि वीभत्सा स कथं परत्रादिभिरविशेषस्त्रीमङ्गमादौ प्रवर्तत' इति भागः क. पुस्तक एवास्ति अधिकपाठतया परिगणितः च. पुस्तके टिप्पण्याम् १. बौ. ध. २. २. १०. ४०. २. गौ. ध ३. २२. ३ गौ. ध. ३. ३३ ४. तथा च बौधायनः इत्यादिन्रन्थो नास्ति ङ च. पुस्तकयोः । बौ.ध.२.६.१६.१७. आप० ध० ३५