आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

सर्वं लाभमाहरन् गुरवे सायं प्रातरमन्त्रेण भिक्षाचर्यं चरेद्भिक्षमाणोऽन्यत्राऽपपात्रेभ्योऽभिशस्ताच्च ॥ २५॥ अपपात्रा प्रतिलोमजा रजकादयः। अपगतानि हि तेषां पात्राणि पाकाद्यर्थानि चतुर्भिर्वणैस्सह। अभिशस्तान् वक्ष्यति 'अथ पतनीयानी' त्यादिना। तानुभयान् वर्जयित्वा अन्यत्र भिक्षेत । तत्र भिक्षमाणस्सर्वं लाभ यच्च यावच्च लब्धं गोहिरण्यादि तत्सर्वं(१)ममायया गुरवे आह- : रेत् । एवमहरहः कुर्वन् सायं प्रातरमन्त्रेण न हस्तादिना भिक्षाचर्यं भिक्षा- : चरणं चरेत् कुर्यात् । 'सायं प्रात' रिति वचनान्न सायं गृहीतेन प्रातरा : शः, नापि प्रातर्गृहीतेन सायमाश. ॥ २५ ॥ : अथ भिक्षाप्रत्याख्यानं निन्दितुं ब्राह्मणमाकृष्यते- : स्त्रीणां प्रत्याचक्षाणानां समाहितो ब्रह्मचारीष्टं : दत्तं हुतं प्रजां पशून् ब्रह्मवर्चसमन्नाद्यं वृङ्क्ते । तस्मादु ह वै : ब्रह्मचारिसङ्घं चरन्तं न प्रत्याचक्षीतापि हैष्वेवंविध : एवंव्रतः स्यादिति हि(२) ब्राह्मणम् ॥ २६ ॥ : व्याख्यातः समाहितः। समाहितो ब्रह्मचारी याभिः स्त्रीभिः भिक्षमाणः : प्रत्याख्यायते तासां प्रत्याचक्षाणाना स्त्रीणामिष्टं यागैरार्जितं धर्मं, दत्तं दानेना : र्जितं हुतं दर्विहोमैश्च गार्हस्थ्यार्जित सर्वमेव धर्मं वृङ्क्ते आच्छिनत्ति ; : यस्मादेवं तस्मात् ब्रह्मचारिसङ्घ चरन्त न प्रत्याचक्षीत । उ ह वा इति निपाता : वाक्यालङ्कारार्थाः । अपिशब्दौ कदाचिदित्येतमर्थं द्योतयतः । एषु : सङ्घीभूतेषु ब्रह्मचारिषु कदाचिदेवंविध समाहित एवव्रतः 'अथ ब्रह्म : चर्याविधि' रित्यारभ्य यान्युक्तानि तद्वान् ब्रह्मचारी स्यात् । (३)सम्भा- : वने लिङ् । सम्भवेत् । तस्मान्न प्रत्याचक्षीतेत्येवं ब्राह्मण भवतीति ॥२६॥ : नानुमानेन भैक्षमुच्छिष्टं दृष्टश्रुताभ्यां तु ॥ २७ ॥ : १. अमाययेति. नास्ति क. पु. सर्वमादाय इति ग. पु. : २. "ते देवा अब्रुवन् ब्राह्मणो वा अयं ब्रह्मचर्यं चारेष्यति ब्रूतास्मै भिक्षा इति गृह- : पतिर्ब्रूत बहुचारी गृहपत्नया इति किमस्या वृञ्जीताददत्या इति, इष्टापूर्तँसुकृतद्रविणमवरु- : न्ध्यादिति, तस्मात् ब्रह्मचारिणेऽहरहर्भिक्षां गृहिणीमार्थयुरिष्टापूर्तसुकृतद्रविणमवरुन्ध्या : दिति" इति गोपथब्राह्मणम् । (गो. ब्रा. १. २, ६) : ३. सम्भावनाया लिङ्. इति. ख. पु.