आपस्तम्ब धर्मसूत्र (महर्षि आपस्तम्ब - हरदत्त टीका एवं हिन्दी अनुवाद)

३२ आपस्तम्बधर्मसूत्रे (प्र. १) कं. ५. समीपे तिष्ठन् गुरोः प्रातरभिवादनमभिवादयीत—'असावह भो' इति न् । अ- सावित्यत्राऽऽत्मनो नामनिर्देशः, यथा—'अभिवादये शर्माऽहं भो' इति ॥ १२ ॥ समानग्रामे च वसतामन्येषामपि वृद्धतरां प्राक्प्रातराशात् ॥ १३ ॥ अन्येषामप्याचार्यव्यतिरिक्तानाम् प्राक्प्रातराशात् प्रातर्भोजनात्प्राक् प्रातरभिवादमभिवादयीत, ते चेत् समानग्रामे वसन्ति ॥ १३ ॥ प्रोष्य च समागमे ॥ १४ ॥ यदा स्वयं प्रोष्य समागतो भवति, आचार्यादयो वा तदाऽप्यभिवा- दयीत । इदं नैमित्तिकम् । पूर्वं नित्यम् ॥ १४ ॥ अथ काम्यम्— • स्वर्गमायुश्चेप्सन् ॥ १५ ॥ अभिवादयीतेत्येव ॥ १५ ॥ अभिवादनप्रकारं वर्णानुपूर्व्येणाऽऽह— दक्षिणं बाहुं श्रोत्रसमं प्रसार्य ब्राह्मणोऽभिवाद- यीतोरस्समं राजन्यो मध्यसमं वैश्यो(१) नीचै- र्शूद्रः प्राञ्जलि ॥ १६ ॥ ब्राह्मणोऽभिवादयमानः आत्मनो दक्षिणं बाहुं श्रोत्रसमं प्रसार्याभिवादयीत । उरस्समं राजन्यः । दक्षिणं प्रसार्याभिवादयीतेत्यत्रानुवर्तते । एवमुत्तरयो- रपि । मध्यसममुदरसमम् । ऊरुसममित्यन्ये । नीचैः पादसमं शूद्रोऽभिवा- दयीत । प्राञ्जलि यथा भवति तथा अभिवादयति । अञ्जलिं कृत्वेत्यर्थः । प्राञ्जलिरिति युक्तः पाठः ॥ १६ ॥ प्लावनं च नाम्नोऽभिवादनप्रत्यभिवादने च पूर्वेषां वर्णानाम् ॥ १७ ॥ अभिवादनस्य यत्प्रत्यभिवादनं तत्राभिवादयितुर्नाम्नः प्लावनं कर्तव्यम् प्लुतः कर्तव्य इत्यर्थः । पूर्वेषां वर्णानां शूद्रवर्जितानामभिवादयमानानाम् । १. •••नीचैश्शूद्रः ॥ १६ ॥ प्राञ्जलि ॥ १७ ॥ इति पाठः क. घ. पु.