भारतकोश
अष्टादश स्मृति संग्रह (संपूर्ण १८ स्मृतियाँ)

अष्टादश स्मृति संग्रह (संपूर्ण १८ स्मृतियाँ)

Ashtadasha Smriti Sangrah (18 Smritis Complete)

महर्षि व्यास, अत्रि, विष्णु, हारीत, औशनस, आङ्गिरस, यम, आपस्तम्ब, संवर्त, कात्यायन, बृहस्पति, शंख, लिखित, दक्ष, शातातप, वसिष्ठ आदि द्वारा

स्रोत: 18 Smritis with Sanskrit Shlokas & Hindi Bhasha Tika (उद्गम)

DevanagariHindipublished805 पृष्ठ

पृष्ठ 616, कुल 805 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 616

४४ गौतमस्मृतिः ॥

भोजयेदूर्ध्वं त्रिभ्यो गुणवन्तम् ॥३॥ सद्यः श्राद्धी शूद्रा तल्पगस्तत्पुत्रपुरीषे मासं नयति पितॄंस्तस्मात्तदहर्ब्रह्मचारी स्यात्,श्वचण्डालपतितावेक्षणे दुष्टं तस्मात् परिश्रिते दद्यात्, तिलैर्वा विकिरेत्, पङ्क्तिपावनो वा शमयेत्, पङ्क्तिपावनाः षडङ्गविज्ज्येष्ठसामगस्त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः पञ्चाग्निः स्नातको(मन्त्रब्राह्मणविद्) धर्म्मज्ञो ब्रह्मदेयानुसंतानइति हविःषु चैवं दुर्बलादीन् श्राद्धएवैके श्राद्धएवैके ॥ ४ ॥

इति गौतमीये धर्मशास्त्रे पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥


तीनसे ऊपर पांच वा सात सुपात्रों को अथवा इतने न मिलें तो एक ही गुणवान् तपस्वी विद्वान् धर्मात्मा को भोजन करावे॥३॥ यदि श्राद्ध करने वाला उसी दिन वेश्यादि शूद्रा स्त्री से संयोग करे तो उस शूद्रा से होने वाले पुत्रों की विष्ठा में श्राद्ध कर्त्ता के पितर एक मास तक बसते हैं। इस से श्राद्धकर्ता पुरुष श्राद्ध के दिन ब्रह्मचारी रहे । कुत्ता, चाण्डाल, और पतित लोग श्राद्धान्न को देखें तो दूषित हो जाता है । इस से घेरी हुई एकान्त जगह में श्राद्ध के भोजन और पिण्डदान करे । वा श्राद्ध स्थान के सब ओर तिल विखेर देवे अथवा पङ्क्तिपावन ब्राह्मण श्राद्ध में हो तो अन्यकृत दोष को शान्त कर देगा । १-वेद के छहों अंगों को जानने पढ़ाने वाला । २-सामवेद के आरण्यक भाग को पढ़ा । ३-यजुर्वेद के अध्वर्यु कर्म का ज्ञाता याज्ञिक । ४-जो उपनिषदों में कही तीन प्रकार की मधु विद्या का विद्वान् हो । ५-ऋग्वेद सम्बन्धी होताओं के कर्म का जानने वाला याज्ञिक । ६-गार्हपत्यादि श्रौतस्मार्त्त पञ्चाग्नियों को विधिपूर्वक स्थापित करके अग्निहोत्र नित्य करने वाला । ७-ब्रह्मचर्याश्रम में पूर्ण वेदाध्ययन करके जिस ने समावर्त्तन किया हो । ८-मन्त्रभाग और ब्राह्मणभाग वेद को जानने वाला । ९-धर्म का मर्म जानने वाला धर्मनिष्ठ । १०-और विधिपूर्वक हुए ब्राह्म विवाह से उत्पन्न सन्तान । ये दशप्रकार के ब्राह्मण पङ्क्तिपावन कहाते हैं। देवताओं सम्बन्धी ब्रह्मभोज में भी इसी प्रकार उत्तम निकृष्ट ब्राह्मणों की परीक्षा जानी । किन्ही आचार्यों का मत है कि दुर्बलादि निषिद्ध ब्राह्मणों काश्राद्ध में ही त्याग करे किन्तु दैवकर्मों में परीक्षा करने की आवश्यकता नहीं है ॥ ४ ॥

यह गौतमीय धर्मशास्त्र के भाषानुवाद में पन्द्रहवां अध्याय पूरा हुआ ॥