भारतकोश
अष्टाङ्गहृदयम्

अष्टाङ्गहृदयम्

Ashtanga Hridayam

श्रीमद्वाग्भट द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान - निर्मला हिन्दी व्याख्या (डॉ० ब्रह्मानन्द त्रिपाठी) · चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान, दिल्ली · 1999 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished387 पृष्ठ

पृष्ठ 376, कुल 387 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 376

कुष्ठपाण्डुशिरोरोगान्‌

कुष्ठमूर्च्छाज्वरोत्कलेश

कुष्ठवातास्रपित्तास्र

कुष्ठवाताम्रपित्ताम्न

कुष्टवैवर्ण्यवैस्वर्य

कुष्ठशोफ प्रमेहेषु

कुष्ठी च मधुमेही च

कृष्माग्डतुम्बकालिड्

कृच्छोन्मीलशिराहर्ष

कृतचडइक्रमणं मुक्त.

कृतस्वस्त्ययन: स्निग्ध

कृतोपधान: सञ्जात

कृत्वा5पाड़े ततो द्वार

कृत्वा शीतोष्ण॑वृष्टीनां

कृत्वा सुधाश्मनां

कृमिशोफोदरानाह

कृमिह॒द्रोगगुल्मार्श:

कृशानां बृंहणायालं

कोमलै: कल्पिते तल्पे

कोरदृूष: परं ग्राही

कोलमज्जा गुणैस्तद्वत्‌

कोलमज्जा वृषान्मूलं

कोशस्वस्तिकमुत्तोली

कोशातकी श्वतस्र॒श्व

कोष्ठ: क्रूरो मृदुर्मध्यो

कोष्णेन वारिणा स्नातं

क्रमेणापचिता दोषा:

क्रशिमा स्थविमा 5त्यन्त

क्रियते5ष्टाड्रह्दयं

क्रियाणां सुकरत्वाय

क्रोधशोकभयै: क्लान्तान्‌

क्लमो5तियोगा-्सृत्युर्वा

क्लेदक: सो5च्नसड्डात

क्लेशयन्ति चिरं ते हि

क्षतक्षीणपरीसर्प

क्षतक्षीणहितं मेध्यं

क्षामत्ववेगितास्वेदा

क्षारं प्रमाजनिनानु

क्षार: सर्वश्च परम

क्षारसाध्ये गदे छिन्ने

क्षारो दशगुण: शस्त्र

९५९

अष्टाड्रहदये

क्षालयित्वा कषायेण

क्षीरेक्षुगो क्षुरक्षौद्र

क्षुतृड्रुचिप्रभामेधा

क्षुतृष्णाकामलापाण्डु

क्ष्माम्भो5म्निक्ष्माम्बुतेज: ख

खट्टीं गण्डे हनौ

गड्ढाम्बु नभसो भ्रष्टं

गणौ प्रियड्वम्बष्ठादी

गण्डूषधारणे नित्य

गण्डूषधूमानाहारा

गण्डूषमपिबन्‌ किज्वि

गत्यपक्षेपणोत्क्षेप

गत्वा सन्धिशिरोप्राण

गन्धना: कुरुविन्दाश्च

गम्भीरेषु प्रदेशेषु .

गरीयसो भवेल्लीनाद्‌

गर्भिणीसूतिकाजीर्ण

गर्भिणीसूतिकाबाल

गय्ये क्षोरघुते श्रेष्ठे

गाढं कराभ्यामागुल्फे

गाढमेव समस्थाने

गात्र॑ बद॒ध्वोपरिदृढ

गाल्येदर्धभारेण

गुड़्चीपद्मकारिष्ट

गुणान्तरेण वीर्येण

गुदे विशेषाद्विष्मूत्र

गुरु लघुमिति व्याधि

गुरु: सलवण: काण

गुरु चातर्पणं स्थूले

गुरुमन्दहिमस्निग्ध

गुरुशीतदिवास्वप्न

गुरुशीतसरस्निग्ध

गुरुणामर्धसौहित्य॑

गुरूष्णवीर्य वातघ्नं

गुरूष्णस्निग्धमधुरा

गुरूष्णो5निलहा स्वादु

गुर्वल्पव्याधिसंस्थानं

गुर्वाम्नं वातजित्पक्व॑

गुल्मकासक्षयश्वास

३५.

रे

गुल्मप्लीहोदरानाह

गुल्महृद्य्रहणीपाण्डु

गुल्मार्शों विद्रधीन्‌ कुष्ठ

गुल्मोदराशेग्रिहणी

गृध्रस्यां जानुनो5धस्ता

गृहीत्वा क्षारनिष्यन्दं

गोखराश्वतरोष्ट्राश्व

गोपुच्छाकारमच्छिद्रं

गोष्फणं सन्धिषु तथा

ग्रथितं साधु सूत्रेण

ग्रन्थिनाड़ीकृमिश्लेष्म

ग्रहणीपाण्डुकुष्ठार्श:

ग्रहणे शुण्डिकामदि

ग्रहण्यशो5निलश्लेष्म

ग्राम्यधर्मे त्यजेन्नारी

| ग्राही वर्ण्यो3निलोद्रिक्त

ग्रीष्मवर्षाहिमचितान्‌

ग्रैष्म: प्रायो मरुत्पित्ते

घटिकालाबुधृद्भञ्च

घनोन्नतप्रसन्नत्वक्‌

घृतात्तैलं गुरुवसा

घ्तन्ति सन्तपर्णा: पानात्‌

घ्राणार्बुदार्शशामेक

प्राणेन चोर्ध्वजत्रृत्थान्‌

च्‌

चकोरस्या5क्षिवैराग्यं

चण्डं शोकातुरं भीरूं

चतु:शलाकमाक्रान्तं

चतुर्थसुषिरानाडी

चतुर्था तत्तु तुच्छेद

चतुष्पात्पक्षिपित्ताल

चतुष्प्रकारों गण्डूष

चय एव जयेद्रोष॑

चयादीन्‌ यान्ति सद्यो5पि

चिकित्तलितं ज्वरे रक्ते

चिकित्सेदनुबन्धे तु

चित्रको5ग्रिसमः पाके

चिप्पे च द्वदडगुले विध्ये

चैत्यश्मशाना5यतन

चैलवेणिकया बद्धा