भारतकोश
अष्टाङ्गहृदयम्

अष्टाङ्गहृदयम्

Ashtanga Hridayam

श्रीमद्वाग्भट द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान - निर्मला हिन्दी व्याख्या (डॉ० ब्रह्मानन्द त्रिपाठी) · चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान, दिल्ली · 1999 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished387 पृष्ठ

पृष्ठ 378, कुल 387 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 378

तृष्णा क्षय: प्रतमको

तृष्णाया विग्रह्ात्तत्र

तष्णोष्णदाह पित्ताप्र

ते5ग्रिवेशादिकांस्ते

ते भक्षयन्तः कुर्वन्ति

ते रसानुरसतो

तेषां कायमनोभेदाद्‌

तेषां विद्याद्रसं स्वादुं

तेषामाहरणोपायौ

ते सुखोष्णाम्बुसिक्तस्य

तैरेव चानयेन्मार्ग

तैरेव वा द्रवैः पूर्ण

तैदृढिरस्थिसंलग्न

तैल त्वरामां शीते5पि

तैलं प्रावृषि वर्षान्ति

तैल स्वयोनिवत्तत्र

तैलाद्रसं दशगुणं

तैश्च तिम्न: प्रकृतयो

तैस्तैरुपायैर्म तिमान्‌

तोयक्षीरेक्षुतैलानां

तोयाग्निपूज्यमध्येन

त्यक्तद्रवत्वं पाकादि

त्यजेदार्त भिषग्भूपै:

त्याग: प्रज्ञापराधानाम्‌

त्रयस्त्रिंशदिति प्रोक्ता

त्रयो निरूहा: स्नेहाश्व

त्यड्गुलास्यं भवेच्छृड़ं

त्रिके स्वादुर्दशाम्ल: षट्‌

त्रिश्वतुर्वा मृदौ. तत्र

त्रिफलां मधुसर्पिभ्याँ

त्रिवर्गशून्यं नारम्भं

त्रिविध॑ त्रिविधे दोषे

त्रीण्यप्येतानि मृत्युं वा

त्रीनेव समया वृद्धदया

त्वकृशिरास्नायुपिशित

त्वग्दाहो वर्तिगोदन्त

त्वचि मांसे सिरास्नायु

द्‌

दंशस्य तोदे कण्ड्वां वा

दक्षस्तीर्थात्तशण्त्रार्थो

दक्षिणाइगुष्ठकेनाक्षि

अष्टाड्गरहदये

दण्डकालसकं नाम

दत्ते तृत्तानदेहस्य

दत्ते पादतलस्कन्ध

दश्नि मच्चे घिषे क्षौद्रे

दन्तकाष्ठस्य हासस्य

दन्तप्रपीडनोत्कास

दन्तहर्षे दन्तचाले

दर्भभूलहिमोशीर

दर्शनस्पर्शनप्रश्नै:

दर्शनाद्रैरवहित

दशमूलमनोह्वालं

दशमूलेन च पृथक्‌

दशाइगुला3र्धनाहान्त:

दाडिम॑ रजत तक्रं

दारणं मर्मसन्ध्यादि

दारुशुष्कमिवानामे

दाहदृष्णाप्रशमन

दिग्धां वर्ति ततो दद्यात्‌

दीपनं कफवातघ्न॑

दीपनं भेदनं शुष्क

दीपनं भेदनं हन्ति

दीपन वृष्यमायुष्यं

दीपनं शिशिरस्पर्श

दीपनः पाचनो रुच्य:

दीपनी पाचनी मेध्या

दीपनैः पाचनै: सिद्धाः

दीप्ताग्रिं त्वागतस्नेहं

दीप्ताग्नीनाञउच भैषज्य

दीप्तान्तराग्नि: परिशुद्ध

दीर्घकालस्थितं मय

दुःखावचार्यशस्त्रेषु

दुष्टवातविषस्तन्य

दुष्टीभवेच्चिर चात्र

दुर्वाउनन्ता निम्बवासा

दृष्यं देश बले काल

दृग्दौर्बल्ये5निले पित्ते

दृग्बलं पञ्चसु ततो

दृष्टापचारज: कश्चित्‌

देहवाकचेतसां चेष्टा:

देहस्य भवत: प्रायो

दैर्घ्या ्निशानामेतर्हि

श३े

१९

१८

१६

१३

३०

२८

२९

१५

हर

५९.६

२०

१२

१४

रे

दोषकोपाभिघातादि

दोषगत्या5तिरिच्यन्ते

दोषधातुमला मूल

दोषशेषस्य पाकार्थम्‌

दोषा: कदाचित्कुप्यन्ति

दोषा एव हि सर्वेषां

दोषादिज्ञानतद्वेद

दोषादीनां यथास्वं च

दोषा यान्ति तथा तेभ्य:

दोषौषधादिबलत:

द्रव्यमूर्धागिम तत्र

द्रव्यमेव रसादीनां

द्वादशाइगुलविस्तीर्ण

द्वार्विशतिरिमे5 ध्याया:

द्विद्वारानालिकापिच्छ

द्विधा स्वपरतन्त्रत्वाद्‌

द्विष्टविष्टम्भिदग्धाम

द्वे द्वादशाइगुले मत्स्य

द्वे शलाके तु तीक्ष्णस्य

द्वे घट सप्ताइगुले प्राणे

दचइगुलोच्चां दृढां कृत्वा

धाना विष्टम्भिनी रूक्षा

धान्य॑ त्यजेत्तथा शार्क

धान्याम्लं भेदि तीक्ष्णोष्णं

धारयेत्तु सदा वेगान्‌

धारयेत्‌ पूरणं कर्णे

धारयेत्सततं रल

धूपयेन्कट षड़ग्रन्था

धूम पीत्वा कवोष्णाम्बु

धूमगण्डूषदूकूसेक धूमनेत्रार्पितां पातु

धूमवर्ज्येन विधिना

धूमिका मधुहा चेति

धूमो5काले5ति पीतो वा

धौतैरकर्कशै: क्षीरि

ध्मानं विरिचनश्वूर्णो

ध्याममण्डलता वस्त्रे

नक्तंदिनानि मे यान्ति

नक्तमालद्विरजनी

अष्टाङ्गहृदयम् · पृष्ठ 378, कुल 387 में से · BharatKosha