भारतकोश
अष्टाङ्गहृदयम्

अष्टाङ्गहृदयम्

Ashtanga Hridayam

श्रीमद्वाग्भट द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान - निर्मला हिन्दी व्याख्या (डॉ० ब्रह्मानन्द त्रिपाठी) · चौखम्बा संस्कृत प्रतिष्ठान, दिल्ली · 1999 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished387 पृष्ठ

पृष्ठ 379, कुल 387 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 379

सूत्रस्थानम्‌ ]

नक्तान्ध्यवाततिमिर

नचात्र यन्त्रणा नापि

न चोनाष्टादशे धूम:

नताग्रं पृष्ठतो दीर्घ

न तामत्युपयुञ्जीत

न तुदेन्न च कण्ड्येत्‌

न तूनषोडशातीत

नतो5ग्रे शड्कुना तुल्यो

नन्‍्दीमाषककेत्नूट

न पिनेत्पड़ुशैवाल

न भुक्‍त्वा न द्विजैश्छित्वा

नयने ताम्यति स्तब्धे

न रात्रावषि शीते5ति

नवं धान्यं तिलान्‌

नवज्वरातिसाराध:

नवमन्न॑ वां तैल

न शोधयति यद्ोषान्‌

नष्टनिद्रा5तिनिद्रेभ्यो

नस्याभ्यञ्जनगण्डूष

नहि मांससमं किज्चिद्‌

नाक्रामेच्छर्करात्नोष्ट

नाञ्जयेदभीतवमित

नाडीकलायगोजिह्ढा

नाडीयन्त्राणि सुषिरा

नाडीरिवंविधाश्वान्या

नातितीक्ष्णमृदु: श्लक्षण:

नातितीबव्रमदा लघ्वी

नातिवेगं न वा मन्दं

नातिशीतोष्णवाताशभ्रे

नात्यच्छसान्द्रं नोनाति

नात्युष्णशीतं लघु

नाद्यादजीर्णवमथु

नानाविधानां शल्यानां

नाभिरामाशय: स्वेदो

नाभिष्यन्दि न वा रूक्षं

नामुद्गसूप॑ नाक्षौद्रं

नारिकेत्नोदकं स्निग्धं

नावनं लड्डेनं चिन्ता

नावीर्य कुरुते किड्चित्‌

नासापु पिधायैकं

नासायां नासिकावंश

२०

३०

शछोकानुक्रमणिका

नासास्यशोषे वाक्सड्रे

नासिकां न विकुष्णीयात्‌

नाहे पञ्चाडगुल पुंसां

निकुम्भकुम्भत्रिफला

नित्यं हिताहारविहार

निद्रानस्थाउजनस्नान

निद्रानाशादड़मर्द

युक्‍त्या बध्नीयात्‌

निरन्नप्लीहविड्भेदि

निरूहमात्रा प्रथमे

निरूहो5न्वासनं बस्ति

निर्घातनोन्मथनपूरण

निर्भुज्य पिचुना

निर्याति शब्दवान्‌ स्याज्च

निर्वापयेत्तत: साज्यै:

निर्वाप्य पिष्ट्वा तेनैव

निर्विबन्ध॑ प्रवर्तन्ते

निर्विषा: शैवलश्यावा

निर्हरेद्वमनस्यात:

निर््ते तु कुपितो

निवाते5न्तर्बहि: स्निग्धो

निवांते तर्पणं योज्यं

निशां सुप्तं सुजीर्णान्ने

निशाहर्भुक्तवान्ताह:

निशि चात्ययिके कार्य

-| निशे बृहत्यौ हपुषा

निश्यन्यथा वातकफाद्‌

निष्पद्यन्ते यतो भावा

निहन्यादपि चैतेषां

नीचरोमनखश्मश्रु

नीत्वा राजी रसे ताम्रा

नेत्र दशाइगुल मुद्ग

नेत्रस्तम्भे च बस्तिस्तु

नैकरूपा रुजो5स्थिस्थे

नैकः सुखी न सर्वत्र

नोर्ध्वजत्रुग॒दश्वास

न्यग्रोधपिप्पलसदा

न्यग्रोधादिर्गणो व्रण्यः

न्यूनो यवादनुयव:

पकक्‍व॑ हिध्मावमथुजित्‌

अ०

पक्‍व॒तालकपोताभं

पकक्‍वमाशु जरां याति

पक्‍्वलिड़ं ततो5स्पष्टं

पकक्‍्वाशयकटीसक्थि

पक्‍्वे5ल्‍्पवेगता म्लानि:

पक्षाद्वरिको वमिते

पचेत्प्रदी प्तैरग्य्रार्

पच्यमानो विवर्णस्तु

पञचकेष्वेकमेवाम्लो

पञ्चमूल महद्व्याघ्य्रौ

पञ्चमे5थ तृतीयें वा

पञ्च वा सप्त वा पित्ते

पटोलकटुरोहिणी

पइम्लमधुरा: स्निग्धा:

पत्तूरो दीपनस्तिक्तः

पथ्यामलकमृद्वीका

पथ्या: समासात्ता नद्यो

पद्मकपुण्डरौ वृद्धि

परं वातहरं स्निग्धम्‌

परूषकं वरा द्वाक्षा

पर्वसु स्थूलमूलानि

पलाण्डुस्तद्गुणन्यून:

पश्चाच्चिकित्सेत्‌ तूर्ण वा

पाक: फलानामामानां

पाचन दीपने क्षुत्तृड्‌

पाचयित्वा हरेच्छल्यं

पाटलावासितं चाम्भ:

पाणिभ्यां मथ्यमानेन

पाण्डूदरातिसाराशों

पादेनापथ्यमभ्यस्तं

पादौष्ठत्वक्करै: श्यावैः

पानक॑ पज्चसारं वा

पानपं पाययेन्मच्य

पार्थिव गौरवस्थैर्य

पालइक्यावत्स्मृतश्चज्चु:

पाषाणगर्भहस्तस्य

पिण्डो रसक्रिया चूर्ण

पित्त पञ्चात्मकं तत्र

पित्त याति चय॑ कोप॑

पित्तरक्तोत्थयोर्जन्घो

पित्तस्थ सर्पिष: पान॑