आश्वलायन गृह्यसूत्र (अनाविला टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

अथ तृतीयोऽध्यायः ।

अथातः पञ्चयज्ञाः ॥ १ ॥

अथशब्दोऽधिकारार्थः । अतःशब्दो हेत्वर्थः । यस्मादेतैर्विना न निःश्रेयसाभ्युदयसिद्धिः अतः पञ्चयज्ञा वक्ष्यन्ते । पञ्चयज्ञा इति संज्ञाशब्दोऽयमन्वर्थः । ‘दिक्संख्ये संज्ञायाम्’ इति समासः ॥ १ ॥

तानुपादिशति —

देवयज्ञो ब्रह्मयज्ञो भूतयज्ञः पितृयज्ञो मनुष्ययज्ञ इति ॥

उद्देशक्रमेण लक्षणान्याह—

तद्यदग्नौ जुहोति स देवयज्ञो यत्स्वाध्यायमधीते स ब्रह्मयज्ञो यद् बलिं करोति स भूतयज्ञो यत् पितृभ्यो ददाति स पितृयज्ञो यन्मनुष्येभ्यः स मनुष्ययज्ञः ॥ ३ ॥

तदिति वाक्योपन्यासे । यच्छब्दोपबन्धाद् वर्तमानापदेशाच्चानुवादा एते । अनुवादाश्च प्राप्तिमपेक्षन्ते । तत्र स्वाध्यायाध्ययनमनन्तरं वक्ष्यते । एवं मनुष्येभ्यो दानं ‘गृहानेत्य यद् ददाति सा दक्षिणे’ति । देवेभ्यो होमो वैश्वदेवे । भूतेभ्यो बलिहरणे । पितृभ्यो दानमपि तत्रैव ‘स्वधा पितृभ्य इति प्राचीनावीती शेषं दक्षिणा निनयेदि’ति ॥ ३ ॥

तेषामहरहः क्रिया चोद्यते —

तानेतान् यज्ञानहरहः कुर्वीत ॥ ४ ॥

सैषा न चोदनीया तेन तेन प्रोपकेण प्राप्तत्वात् । अत्राहुः ‘द्वादशरात्रं वा महागुरुषु दानाध्ययने वर्जयेर-

---

१. ‘प्रकारेण’ ख. ग. ङ. पाठः.