आयुर्वेद दर्शन

भद्रकाव्य का कर्मवाद

१०७

नुमानयुक्तिभिरुपलभ्यते । यैरेवतावादिद्वियैः प्रत्यक्षमुपलभ्यते, नान्येव संति चाप्रत्यक्षाणि ॥

सतां च रूपाणामतिसंश्रिष्टार्घादतिविप्ररूपांदावरणात्करणद्वैर्वैल्यान्मनोऽनवस्थात्तात्समानाभिहाराद्भिभभाद्विति सौदम्न्याच्च प्रत्यक्षानुपलब्धिः तस्माद् अपरीक्षितमेतदुच्यते ' प्रत्यक्षमेवास्तितान्यदस्तीति ' । श्रुतयः श्रैता न कारणं युक्ति- विरोधात् ।

आत्मा मातुः पितुर्वा यः सोऽपत्यं यदि संचरेत् । द्विविधं संचरेदात्मा सर्वो वाऽवयवेन वा ॥ सर्वश्रेत्संचेरन्मातुः पितुर्वा मरणं भवेत् । निरंतरं नावयवः कश्चित्स्वस्वस्य चात्मनः ॥ बुद्धिर्मनश्च निर्णीते यथैवात्मा तथैव ते । येषां चैषा मतिस्तेषां योनिर्नास्ति चतुर्विधा ॥ विद्यात्स्वाभाविक् षण्णां धातूनां यत्स्वलक्षणम् । संयोगे च विभागे च तेषां कर्मैव कारणम् ॥ अनादश्वेतनाधातोनैष्यते परनिर्मितिः । पर आत्मा सचेद्वेतुरिष्टोस्तु परनिर्मितिः ॥ न परीक्षा न परीक्ष्यं न कर्ता कारणं न च । न देवा नृपयः सिद्धाः कर्म कर्मफलं न च ॥ नास्तिकस्यास्ति नैवात्मा यद्वच्छोपहतात्मनः । पातकेश्वः परं चैतत्पातकं नास्तिक ग्रहः ॥