आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

७.] आयुर्वेदप्रकाशः । ९५ अथोभयोर्गुणाः— स्रोतोऽञ्जनं स्मृतं स्वादु चक्षुष्यं कफपित्तनुत् । कषायं लेखनं स्निग्धं ग्राहि छर्दिंविषापहम् ॥ ६ ॥ हिध्माक्षयास्रहृच्छीतं सौवीरमपि तादृशम् । किंतु द्वयोरञ्जनयोः श्रेष्ठं स्रोतोऽञ्जनं स्मृतम् ॥ ७ ॥ अथोभयोः शोधनम्— त्रिफलावारिणि स्वेद्यं तद्द्वयं शुद्धिमृच्छति । भृङ्गराजरसे वाऽपि स्रोतःसौवीरकं शुचि ॥ ८ ॥ अथानयोः सत्त्वपातनम् ।— स्रोतःसौवीरयोः सत्त्वं गृह्णीयात्कुशलो भिषक् । मनःशिलासत्त्ववच्च तन्नेत्र्यं परमं मतम् ॥ ९ ॥ अथ रसाञ्जनोत्पत्तिनामगुणाः कथ्यन्ते— दार्वीक्वाथमजाक्षीरपादपकं यदा घनम् । तदा रसाञ्जनं ख्यातं नेत्रयोः परमं हितम् । रसाञ्जनं तार्क्ष्यशैलं रसगर्भं च तार्क्ष्यजम् ॥ १० ॥ इति नामानि ॥ अथ गुणाः— रसाञ्जनं कटु श्लेष्मविषनेत्रविकारनुत् । उष्णं रसायनं तिक्तं छेदनं व्रणदोषहृत् ॥ ११ ॥ अथ नीलाञ्जनपुष्पाञ्जनलक्षणम्— नीलाञ्जनं नीलवर्णं स्निग्धं गुरुतरं स्मृतम् । पुष्पाञ्जनं रीतिकिट्टमिति केचिद्वदन्ति हि ॥ १२ ॥ सर्वाण्येतान्यञ्जनानि नेत्र्याणि परमं तथा । विषघ्नानि विशेषाच्च हिध्माध्मानहराणि च ॥ १३ ॥ अत्र रसाञ्जनं 'रसवन्ती' इति भाषायां प्रसिद्धम् ॥