आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

११२ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला। [अध्यायः स्निग्धं च गौरवमुपैति च यत्तुलायां ग्राह्यं तदेव कनकं मृदु रक्तपीतम् ॥ २५ ॥ अन्यच्च— सुवर्णं शीतलं वृष्यं बल्यं गुरु रसायनम् । स्वादु तिक्तं च तुवरं पाके च स्वादु पिच्छिलम् ॥ २६ ॥ पवित्रं बृंहणं नेत्र्यं मेधास्मृतिमतिप्रदम् । हृद्यमायुष्करं कान्तिवाग्विशुद्धिस्थिरत्वकृत् ॥ २७ ॥ विषद्वयक्षयोन्मादत्रिदोषज्वरशोकजित् । अपकमेव संशुद्धं, पक्वं तत्त रसायनम् ॥ २८ ॥ अत्र पकापकप्रयोगविवेको रसपद्धत्याम्।— पक्वं हेम रसायनं विदुरथापकं तु सद्योविष- प्रध्वंसि क्षयिबृंहणं कृमिहरं वर्ण्यं ज्वरिभ्यो हितम् । रूप्याद्येषु विमृश्यवादिभिरुपक्षिप्तोऽस्त्यपके गुण- स्ताम्रं चापि विपातिहिन्निगदितं वैद्यैरपरकं ध्रुवम् ॥२९॥ दृश्यते च वाग्भटे— विषमुक्ताय दद्याच शुद्धायोर्ध्वमधस्तथा । सूक्ष्मं ताम्ररजः काले सक्षौद्रं हृद्विशोधनम् ॥ ३० ॥ शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णस्य दापयेत् । न सज्जते हेमपाङ्गे पद्मपत्रेऽम्बुवद्विषम् ॥ ३१ ॥ अथापकसुवर्णसेवने प्रकारद्वयमुक्तं तन्त्रान्तरे; तद्यथा— अपकं हेम संघृष्टं शिलायां जलयोगतः । द्रवरूपं तु तत्पेयं मधुना गुणदायकम् ॥ ३२ ॥ यद्वाऽपि तबका(वरका)ख्यं तु स्वर्णपत्रं विचूर्णितम् । मधुना संगृहीतं चेत्सद्यो हन्ति विषादिकम् ॥ ३३ ॥ इत्यादि ज्ञेयम् ॥