आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१२.] आयुर्वेदप्रकाशः। १४५ अथ मारणयोग्यस्य लक्षणम्— स्वर्णवर्णं गुरु स्निग्धमीषन्नीलच्छवि स्फुटम् । कषे कनकवद्घृष्टं तद्वरं हेममाक्षिकम् ॥ ८ ॥ गुणाः— सुवर्णमाक्षिकं स्वादु तिक्तं वृष्यं रसायनम् । चक्षुष्यं वस्तिहृत्कण्ठपाण्डुमेहविषोदरम् ॥ ९ ॥ अर्शः शोफं विषं कण्डूं त्रिदोषमपि नाशयेत् । अनुपानं वराव्योषं वेल्लं साज्यं हि माक्षिके ॥ १० ॥ अथाशुद्धस्यासम्यग्मारितस्य गुणाः— मन्दानलत्वं बलहानिमुग्रां विष्टम्भितां नेत्रगदान् सकुष्ठान् । मालां विधत्तेऽपि च गण्डपूर्वां शुध्यादिहीनं खलु माक्षिकं तु ॥ अथोपधातूनां भिन्नानि शोधनानि धातुशोधनेभ्यो विलक्ष- णानि सन्ति । तत्र स्वर्णमाक्षिकशोधनम्— माक्षिकस्य त्रयो भागा भागैकं सैन्धवस्य च । मातुलुङ्गद्रवैर्वाऽथ जम्बीरस्य द्रवैः पचेत् ॥ १२ ॥ चालयेल्लोहजे पात्रे यावत्पात्रं सुलोहितम् । भवेत्ततस्तु संशुद्धं स्वर्णमाक्षिकमत्र तु ॥ १३ ॥ माक्षिकस्य माक्षिकचूर्णस्य । अथ मारणम्— माक्षिकस्य चतुर्थांशं दत्त्वा गन्धं विमर्दयेत् । उरुबूकस्य तैलेन ततः कार्याऽस्य चक्रिका ॥ १४ ॥ शरावसंपुटे धृत्वा पुटेद्गजपुटेन च । धान्यस्य तुषमूर्ध्वाधो दत्त्वा शीतं समुद्धरेत् । सिन्दूराभं भवेद्भस्म माक्षिकस्य न संशयः ॥ १५ ॥ इति स्वर्णमाक्षिकमारणम् । मतान्तरम्— कुलत्थस्य कषायेण घृष्ट्वा तैलेन वा पुटेत् । अजामूत्रेण वा नूनं म्रियते स्वर्णमाक्षिकम् ॥ १६ ॥ १३