आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१७८ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला। [ अध्यायः कुशेशयदलाच्छायं स्वच्छं स्निग्धं महत्स्फुटम् । वृत्तायतं समं गात्रं माणिक्यं त्वष्टधा शुभम् ॥ १०० ॥ माणिक्यं दीपनं वृष्यं कफवातक्षयार्तिनुत् । भूतवेतालपापघ्नं कर्मजव्याधिनाशनम् ॥ १०१ ॥ अथ गारुत्मतम् । मरकतं हि विषघ्नं शीतलं मधुरं रसे । अम्लपित्तहरं रुच्यं पुष्टिदं भूतनाशनम् ॥ १०२ ॥ स्वच्छं च गुरु सुच्छायं स्निग्धं गात्रं च मार्दवम् । अव्यङ्गं बहुरङ्गं च शुभं मरकतं मतम् ॥ १०३ ॥ शर्करिलं रूक्षमलिनं लघु हीनकान्तिकल्माषम् । त्रासयुतं विकृताङ्गं मरकतममरोऽपि नोपभुञ्जीत ॥१०४ यच्छैवालशिखण्डिशाद्वलहरित्कां¹थैश्च काकच्छदैः खद्योतेन च बालकोरवपुषा शैरीषपुष्पेण च । छायाभिः सततं दधाति तदिदं निर्दिष्टमष्टात्मकं जात्यं यत्तपनातपैश्च परितो गारुत्मतं रञ्जयेत् ॥१०५॥ अथ वैडूर्यम् । वैडूर्यमुष्णमम्लं च कफमारुतनाशनम् । गुल्मादिदोषशमनं भूमिजं च शुभावहम् ॥ १०६ ॥ एकं वेणुपलाशपेशलरुचा मायूरकण्ठत्विषा मार्जारेक्षणपिङ्गलच्छविजुषा ज्ञेयं त्रिधा छायया । यद्गात्रं गुरुतां दधाति नितरां स्निग्धं तु दोषोज्झितं वैडूर्यं विदलं वदन्ति सुधियः स्वच्छं च तच्छोभनम् ॥ विच्छायं मृच्छिलागर्भं लघु रूक्षं त्वसत्कृतम् । सत्रासं चिपिटं कृष्णं वैडूर्यं दूरतस्त्यजेत् ॥ १०८ ॥ १ 'हरित्काचैश्च' ग. । २ 'नितरां' ग. ।