आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१. ] आयुर्वेदप्रकाशः । ३ अथ रसदोषाः । नागो वङ्गो मलो वह्निश्चापल्यं च विषं गिरिः । असह्याग्निर्महादोषा निसर्गात्पारदे स्थिताः ॥ १६ ॥ जाड्यगण्डौ तनौ नागात् कुष्ठं वङ्गाद्धुजो मलात् । दाहो वह्नेर्वीर्यनाशश्चापल्यान्मरणं विषात् ॥ १७ ॥ गिरेः स्फोटोऽप्यसहतादोषान्मोहोऽभिजायते । विषं वह्निर्मलश्चेति दोषा मुख्यतमास्त्रयः ॥ १८ ॥ रसे मरणसंतापमूर्च्छानां हेतवः क्रमात् । यौगिकौ नागवङ्गौ द्वौ तौ जाड्याध्मानकुष्ठदौ ॥१९॥ औपाधिकाः पुनश्चान्ये कीर्तिताः सप्त कञ्चुकाः । भूमिजो गिरिजो वारिजौ द्वौ च द्वौ नागवङ्गजौ ॥ २० ॥ द्वादशैते रसे दोषाः प्रोक्ता रसविशारदैः । भूमिजः कुरुते कुष्ठं गिरिजो जाड्यमेव च ॥ २१ ॥ वारिजो वातसंघातं दोषाढ्यौ नागवङ्गजौ । अतो दोषनिवृत्त्यर्थं रसः शोध्यः प्रयत्नतः ॥ २२ ॥ शोधितो रसराजस्तु सुधातुल्‍यफलप्रदः । दोषहीनो यदा सूतस्तदा मृत्युजरापहः ॥ २३ ॥ साक्षादमृतमप्येष दोषयुक्तो रसो विषम् । तस्माद्दोषनिवृत्त्यर्थं सहायैर्निपुणैर्भिषक् ॥ २४ ॥ सर्वोपस्करमादाय रसकर्म समाचरेत् । रसो ग्राह्यः शुभे काले पलानां शतमात्रकम् ॥ २५ ॥ पञ्चाशत्पञ्चविंशद्वा दश पञ्चैकमेव च । पलादूने न कर्तव्यो रसे संस्कार उत्तमः ॥ २६ ॥ बहुप्रयाससाध्यत्वात्फलं स्वल्पं यतो भवेत् । संपूज्य श्रीगुरुं कन्यां बटुकं च गणाधिपम् ॥ २७ ॥